ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ

နိဒါန္း

           ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ (Evolutionary Medicine)သည္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေရာဂါမ်ားအေၾကာင္း နားလည္သိ႐ွိရန္ ေခတ္သစ္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအိုရီကို အသံုးခ်သည့္ပညာရပ္ျဖစ္သည္။ ၎သည္ ယေန႔ေခတ္ ေဆးပညာႏွင့္ အထူးသျဖင့္ ေခတ္မွီေဆးပညာ သင္ၾကားမႈ၏ တရားေသဆန္ေသာ အျမင္ႏွင့္ ႐ွင္းလင္းခ်က္မ်ားကို ျဖည့္စြက္ကူညီသည့္ သိပၸံနည္းက် ခ်ဥ္းကပ္နည္း တစ္မ်ိဳးျဖစ္သည္။ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ သုေတသီတို႔က ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ ဇီဝေဗဒသည္ ေဆးေက်ာင္းမ်ား၌ သင္ႏိုင္ေသာ ေခါင္းစဥ္တစ္ရပ္သာမက၊ သင္ဖို႔လိုအပ္ေသာ အေျခခံ ေဆးသိပၸံအသိပညာျဖစ္သည္ဟု ဆိုၾကသည္။
ေဆးပညာႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာ ဇီဝသက္႐ွိ၏ ဆီေလ်ာ္ေအာင္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈမ်ားမွာ-

မ်ိဳးစိတ္တြင္း ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ (Microevolution) ႏွင့္ မ်ိဳးစိတ္လြန္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ (Macroevolution)

ေမာ္လီက်ဴးအဆင့္ ဗီဇပညာ မိတ္ဆက္

        ဇီဝသက္႐ွိသည္ အေျခခံယူနစ္မ်ား အျဖစ္ ဆဲလ္ (Cell) ဟုေခၚေသာ ႐ႈပ္ေထြးလွသည့္ ဇီဝေမာ္လီက်ဴးမ်ားႏွင့္ ေပါင္းစပ္ထားသည့္ အဆီပူေပါင္းေလးမ်ားျဖစ္သည္။ ဇီဝေမာ္လီက်ဴးတစ္ခုစီ ႏွင့္ အဆီေမာ္လီက်ဴး တစ္ခုစီ သည္ သက္မဲ့ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားျဖစ္သည္။ ၎တို႔ ေပါင္းစပ္တည္႐ွိေသာ ဆဲလ္ဟူေသာ အေျခအေနတြင္သာ သက္႐ွိသေဘာ ကိန္းေအာင္းလ်က္႐ွိသည္။ သက္႐ွိသဘာဝဆိုသည္မွာ ျဖစ္ျခင္းပ်က္ျခင္း ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္႐ွိေနျခင္း ႏွင့္ မ်ိဳးပြားႏိုင္စြမ္း႐ွိျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။ ဤအဆီပူေပါင္းေလး ေပါက္မသြားေအာင္ အဆီေမာ္လီက်ဴး အသစ္မ်ားကို ဇီဝေမာ္လီက်ဴးမ်ားက ဓာတ္ကူေမာ္လီက်ဴးအေနျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္ၿပီး ထုတ္လုပ္ေပးရသည္။ ဓာတ္ကူ ဇီဝေမာ္လီက်ဴး အမ်ားစုမွာ အမီႏိုအက္ဆစ္မ်ားကို ဆက္တန္း႐ွည္ တြဲဆက္ထားေသာ ပ႐ိုတင္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ပ႐ိုတင္းအခ်ိဳ႕သည္ အဆီထုတ္လုပ္မႈအျပင္ အျခား ဓာတ္ကူလုပ္ငန္း အသီးသီး႐ွိၾကသည္။

ဗီဇကို ဗဟိုျပဳေသာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ ႐ႈေထာင့္ (သို႔မဟုတ္) အတၱႀကီးေသာ ဗီဇမ်ား အယူအဆ

ယေန႔ေခတ္ ဇီဝကမၼစနစ္ မိတ္ဆက္

      ယေန႔ေခတ္ အသက္ဇီဝသည္ ဒီအန္ေအ၊ အာအန္ေအ ႏွင့္ ပ႐ိုတင္းဟူေသာ ျဒပ္ေပါင္းသံုးမ်ိဳး၏ တစ္ခုေပၚတစ္ခု တည္မွီသည့္ စနစ္ျဖင့္ တည္ေဆာက္ ထားသည္။ ထုိအနက္ အာအန္ေအသည္ ပ႐ိုတင္းထုတ္လုပ္ရန္ ဆဲလ္ရည္ၾကည္ထဲ ေရာက္႐ွိၿပီး နာရီအနည္းငယ္အတြက္ ဖ်က္ဆီးခံရသည္။ ပ႐ိုတင္း အမ်ားစုသည္လည္း မိနစ္အနည္းငယ္မွ သက္႐ွိ၏ တစ္သက္တာလံုးသာ တာ႐ွည္ခံႏိုင္သည္။ ဒီအန္ေအ ကသာလွ်င္ မ်ိဳးဆက္ အားလံုးတြင္ အႀကိမ္ႀကိမ္ ပံုတူပြားလ်က္ ဗီဇသတင္းအခ်က္အလက္တို႔ကို သယ္ေဆာင္ေပးသူ မည္၏။

ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအိုရီ၏ အေထာက္အထား - လူသား၏ ခ႐ိုမုိဆုမ္းနံပါတ္ (၂)

နိဒါန္း

                 ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအိုရီသည္ ဇီဝေဗဒပညာတြင္ က်ယ္ျပန္႔စြာ လက္ခံထားေသာ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္တို႔၏ ဆက္ႏြယ္ပုံႏွင့္ မူလအစကို ႐ွင္းျပေသာ သီအိုရီျဖစ္သည္။ သိပၸံပညာသည္ သံသယဝါဒကို အေျခခံေသာ စူးစမ္း႐ွာေဖြမႈျဖစ္သည္။ သိပၸံေတြ႕႐ွိခ်က္တိုင္း၊ သီအုိရီတိုင္းသည္ ပကတိ အမွန္တရားဟု သိပၸံပညာ႐ွင္တို႔ မယူဆၾကကုန္။ ေနာက္ထပ္ ပိုမိုေျဖ႐ွင္းႏိုင္စြမ္းေသာ သိပၸံအယူအဆ တစ္ခု ေပၚေပါက္လာလွ်င္ ဝမ္းေျမာက္ဝမ္းသာ ႀကိဳဆိုၾကလိမ့္မည္တည္း။

                သိပၸံပညာ၌ ေတြးဆခ်က္၊ အႏုမာန၊ သီအုိရီ ဟူ အဆင့္ သံုးဆင့္႐ွိသည္။ သဘာဝကို ႐ႈျမင္သံုးသပ္ျခင္းျဖင့္ ေတြးဆခ်က္ တစ္ခုကို တည္ေဆာက္ရသည္။ ထို ေတြးဆခ်က္ကို ယုတိၱ႐ွိေအာင္ ႐ွင္းျပရသည္။ အေထာက္အထားမ်ား တင္ျပရသည္။ ထိုအဆင့္သည္ အႏုမာနျဖစ္သည္။ အႏုမာနကို ဆိုင္ရာ သိပၸံေလာကမွာ အႀကိမ္ႀကိမ္ စမ္းသပ္ ေဝဖန္ၿပီးမွ က်ယ္ျပန္႔စြာ ေထာက္ခံ လာေသာအခါတြင္ ထိုအႏုမာနသည္ သီအိုရီျဖစ္လာသည္။ သိပၸံ သီအုိရီတစ္ခုသည္ သဘာဝျဖစ္စဥ္မ်ားကို ႐ွင္းျပႏိုင္သည့္ စြမ္းရည္ေပၚ မူတည္၍ ၎၏ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းႏိုင္စြမ္း ဟူသည္႐ွိေနသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ ကူးစက္ပိုးတစ္မ်ိဳးကို ပဋိဇီဝေဆးျဖင့္ ႏွိမ္နင္းသည့္ အခါ ေနာင္အခ်ိန္တြင္ ထိုပဋိဇီဝေဆးကို ခံႏိုင္ရည္႐ွိေသာ ပိုးမ်ိဳး ဆင့္ကဲေပၚေပါက္လာႏိုင္သည္ ဟူႀကိဳတင္တြက္ဆျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္သည္။ ရာသီဥတု ခန္႔မွန္းမႈမ်ားသည္ အက်ိဳး ျဖစ္ထြန္းေစသကဲ့သို႔ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအိုရီ၏ ႀကိဳတင္တြက္ဆႏိုင္မႈသည္ ေျပာင္းလဲေနသည့္ ပိုး၏ သဘာဝႏွင့္ ကိုက္ညီသည့္ ပဋိဇီဝေဆးမ်ားကို အၾကားအလပ္မ႐ွိ ထုတ္လုပ္ႏိုင္ရန္ အလြန္အေရးပါေသာ တြန္းအားႏွင့္ ေျဖ႐ွင္းခ်က္ တစ္ခုမည္၏။

ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သ႐ုပ္ေဖာ္ပံုမ်ား

           ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သ႐ုပ္ေဖာ္ပံု (Cladogram) သည္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ ဇီဝေဗဒပညာ႐ွင္မ်ားက ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္၏ အဆင့္မ်ားကို တိက်စြာ ေဖာ္ျပရန္ အသံုးျပဳသည့္ သ႐ုပ္ေဖာ္ပုံမ်ားျဖစ္သည္။ လူသည္ ေမ်ာက္မွ ဆင္းသက္သည္ ဟူေသာ အရပ္စကားသည္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ကို တိက်စြာ မေဖာ္ညႊန္းေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ရသည္။ ဤကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေခါင္းစဥ္ အဆံုးပိုင္းတြင္ ျပန္လည္ ေဆြးေႏြးေပးပါမည္။ သ႐ုပ္ေဖာ္ပံုမ်ားကို ၾကည့္႐ႈေလ့လာတတ္မွ ဇီဝမ်ိဳးႏြယ္တို႔၏ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ကို တိက်စြာ နားလည္မည္ျဖစ္သည္။

နမူနာအျဖစ္ ျပသထားေသာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သ႐ုပ္ေဖာ္ပံု

ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ႏွင့္ ဗီဇပညာရပ္ သမိုင္းေၾကာင္း

 (၁) သက္႐ွိတို႔၏ အဆင့္ဆင့္ေျပာင္းလဲ ျဖစ္ေပၚေသာ သဘာဝျဖစ္စဥ္ကို ေတြ႕႐ွိျခင္း


          ေရွးယခင္ ၁၇-၁၈ရာစုမ်ားက လူတို႔သည္ သက္႐ွိမ်ားကို မ်ိဳးတူရာစုလိုက္လွ်င္ ထပ္မံခြဲျခား၍မရေသာ မ်ိဳးစိတ္မည္ေသာ အုပ္စုမ်ား ဖြဲ႕၍ရသည္ကို ေတြ႕ရၿပီး ျဖစ္သည္။ ထိုမ်ိဳးစိတ္မ်ားမွာ နဂိုတည္းက ဤအတိုင္း႐ွိေနသည္ ထပ္၍မေျပာင္းလည္းႏိုင္သကဲ့သို႔ မ်ိဳးစိတ္သစ္မ်ားလည္း မျဖစ္ေပၚႏိုင္ဟု လက္ခံထားခဲ့ၾကသည္။ သို႔ရာတြင္ အဂၤလိပ္ သဘာဝသိပၸံပညာ႐ွင္ ခ်ားစ္ဒါဝင္ (Charles Darwin) သည္ ၎အဆိုကို အျပင္းအထန္ စိန္ေခၚလာႏိုင္ေသာ အယူအဆအသစ္တစ္ခုကို ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သည္။ ဤအယူအဆသစ္အရ မ်ိဳးစိတ္မ်ားသည္ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲ ျဖစ္ေပၚေသာ သဘာဝ ျဖစ္စဥ္တစ္ခု႐ွိသည္ဟု ဆိုထားၿပီး ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္သီအိုရီ (Evolution) ဟု ကၽြႏု္ပ္တို႔ သိ႐ွိထားၾကသည့္ အယူအဆပင္ျဖစ္သည္။

          ၁၉ရာစု အဂၤလိပ္ သဘာဝသိပၸံပညာ႐ွင္ ခ်ားစ္ဒါဝင္သည္ ငါးႏွစ္မွ်ၾကာေသာ အဂၤလိပ္အစိုးရပိုင္ ကမ္း႐ိုးတန္း ေျမပံုဆြဲ သေဘၤာ ခရီးတစ္ေလွ်ာက္ ကမာၻတစ္ပတ္ ေလ့လာစုေဆာင္းလာေသာ နမူနာမ်ားမွ ေတြ႕႐ွိခ်က္ အေထာက္အထားမ်ားကို ျပန္လည္ သံုးသပ္ရာမွ သိ႐ွိလာျခင္း ျဖစ္သည္။ သူ၏ နမူနာ အမ်ားအျပားမွာ ေတာင္အေမရိက ကမ္းလြန္ ပင္လယ္ျပင္႐ွိ ဂါလာပါးဂို႔စ္ ကၽြန္းစုေလးမ်ား (Galapagos Archipelago) မွာ ျဖစ္သည္။ ထုိကၽြန္းစုေလးသည္ ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာအလယ္တြင္ ထီးထီးရွိေနေသာ လူမေနသည့္ ေဒသျဖစ္သည္။ ဒါဝင္သည္ ထိုကၽြန္းမွ နမူနာအျဖစ္ ပစ္ခ်လာေသာ ငွက္ပုတီးမ်ားကို ငွက္သုေတသီ တစ္ဦးအား ျပၾကည့္ရာ ငွက္ပုတီးႏွင့္ ဆင္ေသာ္လည္း ငွက္ပုတီး မဟုတ္ပဲ ငွက္မ်ိဳးစိတ္ အသစ္ ၁၄မ်ိဳးျဖစ္ေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။

ဘာသာမဲ့ဆိုတာ ဘာသာတစ္မ်ိဳးပဲလား

          ဘာသာမဲ့ျခင္းကို ေဝဖန္သူေတြဟာ ဘာသာမဲ့ဆိုတာ ဘာသာတစ္မ်ိဳးပါပဲ လို႔ေျပာတတ္ၾကတယ္။ ဘာသာမဲ့ ကို ေဝဖန္သူေတြဟာ ဘာသာေရး ကိုင္း႐ိႈင္းသူေတြသာ ျဖစ္ရင္၊ သူတို႔ ပါးစပ္ကေန ဒီစကားမ်ိဳးကို စာရိတၱပ်က္ျပားမႈ၊ ဥပေဒေဖာက္ဖ်က္မႈမ်ိဳးနဲ႔ စြပ္စြဲခ်က္ ဆန္ဆန္ ေျပာထြက္တာ အံ့ၾသစရာပဲ။ ဒီလို နားေယာင္လြယ္မယ့္ စြပ္စြဲခ်က္ေတြ အသာထားပါေတာ့။ ဘာသာမဲ့ဆိုတာ တကယ္ပဲ ဘာသာတစ္မ်ိဳးပဲလား?