သိပၸံနည္းလမ္း
သိပၸံပညာမွာ အေျခခံအားျဖင့္ သိပၸံနည္းလမ္း (Scientific Method) ဆိုတာ ႐ွိပါတယ္။ သူ႔မွာ အၾကမ္းဖ်င္း အဆင့္ (၅)ဆင့္ ႐ွိတယ္။အဆင့္ (၁) ႐ႈျမင္မွတ္သားျခင္း။ ျဖစ္စဥ္တစ္ခုကို ၾကည့္႐ႈေလ့လာ႐ံု အဆင့္ပါ။
အဆင့္ (၂) အႏုမာန တည္ေဆာက္ျခင္း။ သင့္တင့္ေလ်ာက္ပတ္တဲ့ အေတြးစဥ္မ်ိဳးနဲ႔ ဘာက ဘယ္လိုျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ ဆင္ျခင္တဲ့အဆင့္ပါ။
အဆင့္ (၃) စမ္းသပ္ျခင္း။ ဒီ အႏုမာန မွန္မမွန္ဆိုတာကို လက္ေတြ႕ စမ္းသပ္ရပါမယ္။ ကိုယ္ေတြးထားတာ မွန္ခဲ့ရင္ ဘာက ဘယ္လိုျဖစ္သင့္တယ္ဆိုၿပီး ႀကိဳတင္မွန္းဆထားရမယ္။ ဒီမွန္းဆခ်က္ အတိုင္း အႀကိမ္ႀကိမ္ ျဖစ္လာရင္ အႏုမာနဟာ ခိုင္မာလာတဲ့ အဓိပၸာယ္ပါပဲ။
အဆင့္ (၄) အျခားပညာ႐ွင္မ်ားႏွင့္ ေဆြးေႏြးျခင္း။ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ တကၠသိုလ္အသီးသီးမွာ ထူးခၽြန္တဲ့ ပညာ႐ွင္မ်ားစြာကို မိမိရဲ႕ အႏုမာနကို တင္ျပရမယ္။ ပညာ႐ွင္ အသိုင္းအဝုိင္းက ကိုယ္တိုင္ အသီးသီး စမ္းသပ္ၾကည့္ၿပီး အတည္ျပဳေပးရပါမယ္။
အဆင့္ (၅) သီအိုရီ။ ဒီလို အတည္ျပဳၿပီးရင္ေတာ့ ဒီ အႏုမာန ကို သီအုိရီ တစ္ခုလို႔ သတ္မွတ္လို႔ ရႏိုင္ပါၿပီ။
ဒီ့အတြက္ေၾကာင့္ ေကာင္းမြန္တဲ့ သိပၸံသီအုိရီ တစ္ခုဆိုတာ ခိုင္လံုတဲ့ သက္ေသအေထာက္အထား ကို မွီတည္ရမယ္။ ခန္႔မွန္းခ်က္ ထုတ္ႏိုင္တဲ့ ေျဖ႐ွင္းခ်က္မ်ိဳး ေပးႏိုင္ရမယ္။ သီအုိရီတြင္း အယူအဆ အားလံုး ဟာ ကိုက္ညီမႈ ႐ွိရမယ္။ တခါတေလ မတူညီတဲ့ ဘာသာရပ္ႏွစ္ခုက သီအုိရီေတြဟာ တစ္ခုကို တစ္ခု ေထာက္ပံ့ေနတာမ်ိဳး ႐ွိတယ္။ ဥပမာဆိုရင္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအုိရီအရ သက္႐ွိဇီဝေတြ ဆင့္ကဲေပၚေပါက္ဖို႔ ႏွစ္သန္းေထာင္ခ်ီၿပီး လိုမယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ဘူမိေဗဒက ေက်ာက္တံုးေတြကို သက္တမ္းေကာက္ၾကည့္ရင္လည္း ႏွစ္သန္း ၄၅ဝဝ ေလာက္ထိကို ေတြ႕ရတယ္။ ဒါမ်ိဳး ကိုက္ညီမႈ ႐ွိေနရင္ သီအုိရီႏွစ္ခုဟာ ခိုင္မာလာၿပီလို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သိပၸံဟာ သက္ေသ အေထာက္အထား ေပၚ အေျခခံထားတဲ့ သီအုိရီေတြ တစ္ခုကိုတစ္ခု ကြန္ယက္သဖြယ္ ယွက္ျဖာ ေထာက္ပ့ံေနတဲ့ ယုတၱိစနစ္တစ္ခုလို႔ ဆိုေကာင္းဆိုႏိုင္ပါတယ္။
သီအုိရီ ၊ အရပ္စကားနဲ႔ သိပၸံစကား
အရပ္စကားမွာ ဒါဟာ သီအိုရီတစ္ခုပါကြာ ဆိုတာမ်ိဳးဟာ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုဟာ မခိုင္လံုေၾကာင္း အနက္သေဘာျဖစ္ပါတယ္။ သိပၸံပညာ ေဝါဟာရမွာ သီအုိရီဆိုတာ အလြန္ခိုင္မာတဲ့ ေျဖ႐ွင္းခ်က္ တစ္ခုျဖစ္တယ္ဆိုတာ သတိျပဳမိဖို႔လိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘာလို႔ သိပၸံက ဒီလို အဓိပၸာယ္ လြဲေခ်ာ္ေစႏိုင္တဲ့ သီအုိရီဆိုတဲ့ စကားလံုးမ်ိဳးကို ယူသံုးထားရသလဲ။သံသယဝါဒီ သိပၸံ
သိပၸံဟာ သံသယ ဝါဒ ကို ဆြဲကိုင္ပါတယ္။ သဘာဝေလာကႀကီးရဲ႕ အမွန္တရားကို အာ႐ံုငါးပါးေသာ အသိနဲ႔သာ ႐ႈျမင္ရတယ္ဆိုတဲ့ အကန္႔အသတ္ကို အၿမဲသတိခ်ပ္ေနတယ္။ ဒီ့အတြက္ သဘာဝေလာကႀကီးရဲ႕ ပကတိ သေဘာကို လူသားက အတိအက် ဘယ္လိုမွ မသိႏိုင္ဘူးလို႔လဲ မွတ္ယူတယ္။ သဘာဝေလာကႀကီးကို အႏုမာနေတြ၊ သီအိုရီေတြလို ျပတင္းေပါက္ေလးေတြ ေဖာက္ၿပီး ႐ႈျမင္ရတယ္လို႔ မွတ္ယူတယ္။ ဒီ ျပတင္းေပါက္ေတြက ျမင္ရတဲ့ အရာဟာ အမွန္ဟုတ္ခ်င္မွလည္း ဟုတ္မယ္။ ဒီ့အတြက္ သိပၸံဟာ အလြန္သံသယ ထားပါတယ္။ ပန္းသီးတစ္လံုး ေႂကြက်ရင္ေတာင္မွ အႀကိမ္ ၁သန္းမွာ ၁သန္းလံုး ေႂကြက်ပါေစ၊ စမ္းသပ္ခ်က္ အားလံုး တထပ္တည္း က်ပါေစ၊ ၁ဝဝ% မွန္ကန္ေသခ်ာပါ၏လို႔ ဘယ္ေတာ့မွ မဆို။ မွန္ဖို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် အရမ္းမ်ားလြန္းတယ္လို႔သာ ဆိုတယ္။မေျဖရေသးတဲ့ ေမးခြန္းေတြ
က်ေနာ္တို႔ စာသင္တန္း တစ္ခု တက္ၿပီဆိုပါစို႔။ ဒီသင္တန္းမ်ိဳး တခါမွလည္း မတက္ဖူးပါ။ ဘာသင္ရမယ္ဆိုတာကို တိတိက်က် သိမထားပါ။ က်ေနာ္တို႔မွာ စာေမးဖို႔ ေမးခြန္းကို မ႐ွိပါ။ ပထမေန႔ စာသင္ၿပီးေနာက္ သင္ဘာျဖစ္လာပါၿပီလဲ။ နားမလည္ေသးတဲ့၊ မၾကားလိုက္တဲ့၊ ဘဝင္မက်တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြအတြက္ ေမးခြန္းေတြ ထြက္လာပါတယ္။ အဓိကေျပာခ်င္တာက ဒီလိုပါ။ က်ေနာ္တို႔ဟာ ဘာမွ မသိရင္ ဘာမွလည္း ေမးခြန္း ႐ွိလာမွာ မဟုတ္ဘူး။ ေမးခြန္း႐ွိတယ္ဆိုတာ က်ေနာ္တို႔ သိ႐ွိလာလို႔ ျဖစ္တယ္ ဆိုတာပါပဲ။ သိပၸံမွာ မေျဖရေသးတဲ့ ေမးခြန္းေတြ မ်ားျပားလွတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ သိပၸံဟာလည္း အမ်ားအျပားကို ေျဖ႐ွင္းျပႏိုင္ထားလို႔ပါပဲ။ တဖန္က်ေနာ္တို႔ကလည္း တက္ႂကြစြာ ပါဝင္ေလ့လာ ေနၾကလို႔ပါပဲ။သိပၸံျငင္းခုန္မႈမ်ား
သိပၸံပညာမွာ အၿမဲတေစ ျငင္းခုန္ေဆြးေႏြးမႈေတြ ႐ွိေနပါတယ္။ ဒါဟာ ပညာ႐ွင္ေတြ သေဘာထား ကြဲလဲြၿပီး သိပၸံပညာတစ္ခုလံုး ကေမာက္ကမ ျဖစ္ေနတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဟိုတစ္မ်ိဳး ဒီတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ေနတာလည္း မဟုတ္ပါ။ သိပၸံဟာ အၿမဲ အႏုမာနအသစ္ေတြ၊ သီအုိရီ အသစ္ေတြ ႐ွာေဖြေနတယ္။ လက္႐ွိ လက္ခံထားတဲ့ သီအုိရီထက္ ပို႐ွင္းျပႏိုင္တဲ့ သီအုိရီ ႐ွိႏိုင္လားဆိုတဲ့ သေဘာမ်ိဳးနဲ႔ အၿမဲစမ္းသပ္ၾကည့္ေနတယ္။ လက္႐ွိ သီအုိရီေတြကို စိန္ေခၚေနတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ သီအိုရီရဲ႕ အမွားေတြကို ျပင္ရတယ္။ လံုးဝမွားသြားရင္ အစကေန ျပန္စရမယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျငင္းခုန္ေဆြးေႏြးမႈေတြဟာ သိပၸံရဲ႕ အားနည္းတဲ့ လကၡဏာ မဟုတ္ပါ။ ဒါကပဲ သိပၸံရဲ႕ ခြန္အား သိပၸံရဲ႕ တိုးတက္ျခင္းပါပဲ။ဘယ္ေတာ့မွ မၿပီးတဲ့ ပန္းခ်ီးကား တစ္ခ်ပ္
သိပၸံပညာမွာ အခု သီအုိရီေတြထက္ ပိုေကာင္းတဲ့ သီအုိရီအသစ္ေတြကို အၿမဲ ႀကိဳဆိုေနတယ္။ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေနတယ္။ ဒီေျပာင္းလဲမႈေတြဟာ ဘယ္ေတာ့မွ အဆုံးသတ္မွာ မဟုတ္ပါ။ သိပၸံဟာ အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္လည္ ျခယ္သေနတဲ့ ပန္းခ်ီကား တစ္ခ်ပ္ျဖစ္တယ္။ သိပၸံဟာ အၿမဲေျပာင္းလဲေနတယ္ဆိုတာ “သိပၸံဟာ မွားေနတယ္။ မခိုင္လံုဘူး” ဆိုတဲ့ အဓိပၸာယ္ မဟုတ္ပါ။ သိပၸံပညာဟာ သံသယဝါဒီျဖစ္တဲ့အတြက္ သူ႔ရဲ႕ အသိပညာေတြကို ဘယ္ေတာ့မွ ၁ဝဝ% မွန္တယ္လို႔ မမွတ္ယူထားဘူး။ ဒီ့အတြက္ သူဟာ အၿမဲျပင္ဆင္ ေျပာင္းလဲေနတယ္။ ဒါကပဲ သိပၸံရဲ႕ အသက္ဝင္ေနျခင္း၊ သိပၸံရဲ႕ ခြန္အားျဖစ္ပါတယ္။သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္
သိပၸံပညာေၾကာင့္ ေလာကႀကီးကို အံ့ၾသရျခင္း၊ ခ်စ္ခင္ျခင္း၊ မုန္းတီးျခင္း မ႐ွိပါဘူး။ သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္လို႔ သူဟာ လူရဲ႕ စိတ္ခံစားခ်က္ကို ဘယ္လိုမွ မသက္ေရာက္ေစပါဘူး။ ဥပမာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအုိရီက ဒီလိုဆိုပါမယ္။ ကမာၻေပၚက သက္႐ွိအားလံုးဟာ အဆက္မျပတ္ခဲ့ေသာ ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္ ဆက္တန္းႀကီး တစ္ခုတည္းျဖစ္တယ္။ ႏွစ္သန္း ေထာင္ခ်ီေအာင္ အႀကိမ္ႀကိမ္ ကူးယူခဲ့တဲ့ ဓာတ္ျပဳမႈဆက္တန္းႀကီး ျဖစ္တယ္ဆိုတာဟာ ေလ့လာသူ အတြက္ အံ့ၾသဖြယ္ရာပါ။ ဒါေပမယ့္ သီအုိရီက အံ့ၾသေစတာ မဟုတ္ပါ။ အံ့ၾသျခင္းဟာ လူမွာပဲ မူတည္ပါတယ္။ သိပၸံေၾကာင့္ လူေတြ စိတ္သေဘာထား ျပည့္ဝလာတာ မဟုတ္သလို၊ ႐ုတ္ရင္းၾကမ္းတမ္း လာတာလည္း မဟုတ္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္လို႔ ဆိုျခင္းျဖစ္တယ္။သိပၸံနဲ႔ ဘာသာေရးဟာ တျခားစီ
သိပၸံဟာ လက္ေတြ႕အေထာက္အထား ျပလို႔ရတဲ့ ေလာကရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းေတြကိုပဲ ကန္႔သတ္ေလ့လာပါတယ္။ ဒီ အေထာက္အထားေပၚမွာပဲ အေျခခံၿပီး ေျဖ႐ွင္းခ်က္ေတြ တည္ေဆာက္ရတာ ျဖစ္တယ္။ ဘာသာေရးဟာ ယံုၾကည္မႈနဲ႔ တည္ေဆာက္ထားတာပါ။ တခါတေလက်ရင္ သိပၸံနည္းက် ဗုဒၶဘာသာ၊ သိပၸံနည္းက် သမၼာက်မ္းစာ စသည္ျဖင့္ ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။ ဒါဟာ ေခတ္သစ္မွာ သိပၸံရဲ႕ အခန္းက႑ က်ယ္ျပန္႔လာတာကို လူေတြက တအား အားေပးအားေျမာက္လုပ္လြန္းလို႔ (သိပၸံကို ေသခ်ာ နားမလည္ပဲ ဘာသာေရးလို လက္ခံယုံၾကည္ပစ္လိုက္တဲ့ လူမ်ိဳးေတြလည္း ႐ွိေသးရဲ႕) သိပၸံဟာ အရမ္း ေပၚျပဴလာျဖစ္လာတယ္။ ဘာသာေရးအဆိုေတြကို သိပၸံနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးေျဖ႐ွင္းရမယ္လို႔ ျမင္လာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ စာေရးဆရာေတြက ဒီ ေပၚျပဴလာျဖစ္မႈကို အသံုးခ်လိုက္ၾကတာပါ။ဘာသာေရးက်မ္းစာမွာ ႏုိးဝါးေလွႀကီးဟာ ၁၈ရာစု စစ္သေဘၤာထက္ ႀကီးတဲ့ သစ္သားေလွႀကီးလို႔ ဆိုထားတယ္။ အင္ဂ်င္နီယာ သိပၸံအတတ္ အေနနဲ႔ဆို ဒါဟာ လက္ခံႏိုင္စရာ မ႐ွိဘူး။ သစ္သားနဲ႔ အဲေလာက္ႀကီးတဲ့ ေလွ မေဆာက္ႏိုင္ပါဘူး။ သစ္သား၊ ေကာ္၊ သံမႈိဆိုတဲ့ ကိရိယာေလာက္နဲ႔ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ဆိုလိုတာပါ။ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ဆိုတာ GPS ၿဂိဳဟ္တုေခတ္မွာ ဘယ္လိုမွ မေတြ႕ႏိုင္တဲ့ေတာင္။ ဟိႏၵဴ စၾကဝဠာအျမင္တစ္ခုလံုးဟာ လက္ေတြ႕ အေထာက္အထားနဲ႔ လြဲေခ်ာ္ေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ဆိုတာ ဘာသာေရးက်မ္းဂန္ေတြမွာ အတိအလင္း ေဖာ္ျပထားရင္ပဲ ရေနပါၿပီ။
ဘာသာေရးဟာ ယံုၾကည္မႈပါပဲ။ ေလွႀကီး ႐ွိတယ္၊ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ႀကီး႐ွိတယ္။ ဒါဆိုရပါၿပီ။ ဘာမွ ျပႆနာလည္း မ႐ွိပါဘူး။ ဒါဟာ ဘာသာေရးပါပဲ။ ဘာသာေရးဟာ လူေတြရဲ႕ စိတ္လံုၿခံဳမႈေတြ၊ ဘဝအဓိပၸာယ္ေတြကို ေပးစြမ္းႏိုင္တယ္။ သိပၸံဟာ ရသေတာင္ မဟုတ္လို႔ သူက ဘာမွ မေပးပါဘူး။ အခ်က္အလက္ေတြပဲ ေပးတာပါ။ စိတ္ခံစားခ်က္ေတြကို ႏႈိးဆြေပးႏိုင္တာက ဘာသာေရးပါ။ ဘာသာတရား ကိုင္း႐ိႈင္းတဲ့ သိပၸံပညာ႐ွင္ေတြ ႐ွိၾကပါတယ္။ သူတို႔က အေနနဲ႔ သိပၸံနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးရတဲ့ အျမင္နဲ႔ ယံုၾကည္မႈ ဘာမွ မဆုိင္ဘူးလို႔ ခံယူတတ္ၾကတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ ယံုၾကည္ဖို႔ဆိုတာ ယံုၾကည္တဲ့အရာကို အ႐ွိတရားႀကီး တစ္ခုလို လက္ခံဖို႔ မလိုဘူးလို႔ ယူဆတတ္ၾကတယ္။
