ခ်ားစ္ဒါဝင္ မည္သူနည္း

ငယ္ဘဝ

ခ်ားစ္ ေရာဘတ္ ဒါဝင္ (Charles Robert Darwin) ကို ၁၈ဝ၉ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီလ ၁၂ရက္တြင္ ဖခင္ ေရာဘတ္ ဒါဝင္ (Robert Darwin) ႏွင့္ မိခင္ ဆူဆန္နာဒါဝင္ (Susannah Darwin) တို႔မွ ႐ွေရာ့စ႐ႈိင္းယား (Shropshire) နယ္၊ အဂၤလန္ႏိုင္ငံတြင္ ေမြးဖြားသည္။ သူအသက္ ႐ွစ္ႏွစ္၌မိခင္ ကြယ္လြန္ခဲ့သည္။ ႐ွ႐ူးဘယ္ရီၿမိဳ႕တြင္ ေက်ာင္းထားေသာ္လည္း စာအေတာ္ႀကီး မဟုတ္ပဲ အလယ္အလတ္အတန္း ေက်ာင္းသားေလးသာ ျဖစ္ခဲ့သည္။

ပံု - ခ်ားစ္ဒါဝင္

ဆရာဝန္မ်ိဳး႐ိုးျဖစ္ၿပီး ခ်မ္းသာႂကြယ္ဝသည့္အေလ်ာက္၊ ခ်ားစ္ဒါဝင္ကို ေဆးပညာ သင္ၾကားရန္ အက္ဒင္ဘာရာ တကၠသိုလ္သို႔ ပို႔ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ထိုေခတ္က ေသြးသံရဲရဲ ခြဲစိတ္ကုသမႈမ်ားကို ေၾကာက္႐ြံ႕သျဖင့္ ဆက္မတက္ျဖစ္ေပ။ သို႔ႏွင့္ပင္ ဖခင္ႏွင့္ သေဘာမတိုက္ဆိုင္ေသာ္လည္း သဘာဝသမိုင္းေၾကာင္းကို ေလ့လာရန္ ဆံုးျဖတ္ခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္မူ ကိမ္းဘရစ္၌ ဘုန္းေတာ္ႀကီးတစ္ဦးျဖစ္ရန္ ဆက္လက္ ပညာသင္ၾကားခဲ့သည္။ ပိုးေတာင္မာေလးမ်ားကို စုေဆာင္းေလ့လာျခင္းျဖင့္ သဘာဝကို ျမတ္ႏိုးစိတ္ေလးအား ဆက္လက္ေမြးျမဴခဲ့ေပသည္။ သူ၏ဆရာ ဟန္စလို (John Steven Henslow) က ဒါဝင္ကို သဘာဝတၳပညာ႐ွင္အျဖစ္ ဘုရင့္သေဘၤာ ဘီဂယ္ (HMS Beagle) ႏွင့္အတူ ကမာၻပတ္ခရီးလိုက္ပါသြားရန္ တိုက္တြန္းခဲ့သည္။ အထူးသျဖင့္ သေဘၤာကက္ပတိန္ ေရာဘတ္ ဖစ္ဇ႐ိုင္း (Robert FitzRoy) အေနျဖင့္ ညစာအတူစားရင္ စကားလက္ဆံုေျပာရန္ ရင္းႏွီးသည့္ ပညာတတ္တစ္ေယာက္ ေမွ်ာ္လင့္ေနျခင္းျဖစ္သည္။

ပံု - ဘီဂယ္သေဘၤာ

ဒါဝင္၏ ဘီဂယ္သေဘၤာခရီးစဥ္

ကမာၻပတ္ၿပီး ပထဝီဝင္ေလ့လာရန္ ရည္႐ြယ္ခ်က္ျဖင့္ ဘီဂယ္ သေဘၤာခရီးစဥ္ကို ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ေတာင္အေမရိကႏွင့္ ၎ကမ္းလြန္ပင္လယ္ျပင္ရွိ ဂါလာပါးဂို႔စ္ ကၽြန္းစုမ်ားသည္ ဒါဝင္အမ်ားဆံုး ေလ့လာခဲ့သည့္ ေနရာမ်ားျဖစ္သည္။ သူစိတ္ဝင္စားသည့္ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္း၊ ပန္းမာန္တိရစာၦန္မ်ားကို ႐ွာေဖြစုေဆာင္းခဲ့သည္။ ခ်ားစ္လိုင္ယယ္ (Charles Lyell) ႏွင့္ ေတာမတ္ ေမာလသတ္စ္ (Thomas Malthus) တို႔၏ စာအုပ္မ်ားကို ဖတ္႐ႈခဲ့ျခင္းသည္ ၎ ေနာင္တခ်ိန္တြင္ ထုတ္ေဖာ္မည့္ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈ သီအုိရီ အယူအဆမ်ားကို မ်ားစြာ လႊမ္းမိုးခဲ့သည္။
 ဘုရင့္သေဘၤာဘီဂယ္သည္ ၁၈၃၁ခုႏွစ္၌ အတၱလန္တိတ္ သမုဒၵရာကို ျဖတ္သန္းကာ အဂၤလန္မွ ေတာင္အေမရိကတိုက္သို႔  ဦးတည္ထြက္ခြာ ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ေတာင္အေမရိကတိုက္ ကမ္း႐ိုးတန္းတစ္ေလွ်ာက္ကို ေလ့လာခဲ့ၿပီး ၾသစေၾတးလ်ႏွင့္ နယူးဇီလန္သို႔လည္း ကမ္းကပ္ေလ့လာခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ အာဖရိကတိုက္ ကိပ္ေတာင္း (Cape Town) ၿမိဳ႕မွတဆင့္ ဘရာဇီးမွ ဘာဟီယာ (Bahia) ၿမိဳ႕သို႔ ေရာက္႐ွိသည္။ ၎သည္ ပထမဆံုး ကမ္းကပ္ခဲ့သည့္ ေတာင္အေမရိကမွ ၿမိဳ႕ျဖစ္သည္။ ထို႔ေနာက္ အတၱလန္တိတ္ သမုဒၵရာကို လာလမ္းအတိုင္း ျပန္လာခဲ့ၿပီး အဂၤလန္သို႔ ၁၈၃၆ခုႏွစ္တြင္ ေရာက္႐ွိသည္။ သို႔ျဖစ္၍ ခရီးစဥ္သည္ ငါးႏွစ္ၾကာျမင့္သည့္ ကမာၻပတ္ခရီးျဖစ္သည္။

ပံု - ဘီဂယ္သေဘၤာ၏ ကမာၻပတ္ခရီးလမ္းေၾကာင္း

၁၈၃၂ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလ၁၆ရက္ေန႔ တြင္ အာဖရိကတိုက္ အေနာက္ဖက္ကမ္းလြန္မွ ကိပ္ဗာဒီကၽြန္းစုသို႔ ေရာက္႐ွိခဲ့သည္။ ဆန္တီယာဂိုကၽြန္း (Santiago Island) ႐ွိ ေပၚတိုပရာယာ (Porto Praya) ၿမိဳ႕ေလး၌ ဆိုက္ကပ္ခဲ့သည္။ ဆန္တီယာဂိုကၽြန္း၌ ဒါဝင္သည္ ၎၏ ပထမဆံုး အထူးအဆန္းမ်ား ေတြ႔႐ွိခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ေပၚတိုပရာယာ ၿမိဳ႕၏ ကမ္းေျခတစ္ေလွ်ာက္၌ ကမ္းပါးတစ္ခု႐ွိသည္။ ကမ္းပါးနံရံတြင္ အျဖဴေရာင္ ခ႐ုခြံေလးမ်ားျဖင့္ ဖြဲ႔စည္းထားသည့္ ေရျပင္ညီအလႊာေလး တစ္ခု႐ွိသည္။ ၎အလႊာသည္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္မွ ေလးဆယ့္ငါးေပ ျမင့္ေနျခင္းေၾကာင့္ ခ်ားစ္ဒါဝင္အတြက္ စဥ္းစားစရာ ျဖစ္ေစခဲ့သည္။

ပံု - အတၱလန္တိမ္ သမုဒၵရာထဲမွ ဆန္တီယာဂိုကၽြန္း႐ွိ Porto Praya ၿမိဳ႕။

တခ်ိန္တုန္းက ၎ခ႐ုခြံအလႊာသည္ ပင္လယ္ေအာက္ထဲ၌သာ ႐ွိရမည္မွာ ထင္႐ွားလွသည္။ သို႔ေသာ္ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္အထက္ ၄၅ေပသို႔ မည္သို႔ ေရာက္႐ွိေနသနည္း ဟုသည္ စဥ္းစားစရာျဖစ္သည္။ ငလ်င္ကို သာဓကျပဳႏိုင္သည့္ ကပ္ဆိုးဆန္ဆန္ ေျမပထဝီအားႀကီးမ်ားေၾကာင့္ ေရျပင္ညီအေနအထား ပ်က္ယြင္းႏိုင္သည္ျဖစ္ရာ၊ တျဖည္းျဖည္းခ်င္း ျမင့္တက္ေစသည့္ ေျမပထဝီအားမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္မည္ဟု ဒါဝင္က ဆင္ျခင္မိသည္။ ဘူမိေဗဒပညာ႐ွင္ ခ်ားစ္လိုင္ယယ္ (Charles Lyell) ၏ အယူအဆမ်ားကိုလည္း ဤခ႐ုခြံအလႊာက သက္ေသအေထာက္အထား ေပးေနသည္ဟု ထင္ျမင္ခဲ့သည္။ လိုင္ယယ္သည္လည္း အလြန္ ၾကာေညာင္းသည့္ အခ်ိန္ကာလအတြင္း ကမာၻႀကီးသည္ တျဖည္းျဖည္း ေျပာင္းလဲေနသည္ဟု ယူဆထားသည္။ ဤေတြ႔႐ွိခ်က္ေၾကာင့္ ဒါဝင္သည္ ကမာၻတိုက္ႀကီးမ်ား ျမင့္တက္ျခင္းႏွင့္ သမုဒၵရာၾကမ္းျပင္မ်ား နစ္ျမဳပ္ျခင္းႏွင့္ ပတ္သက္၍ ၎၏ကိုယ္ပိုင္အယူအဆမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ဖူးသည္။ (သို႔ေသာ္ ယေန႔ေခတ္ ဘူမိေဗဒ႐ႈေထာင့္ႏွင့္ မ်ားစြာ ကိုက္ညီမႈမ႐ွိပါ)

ဧၿပီလ ၃ရက္ေန႔တြင္ ဘီဂယ္သေဘၤာသည္ ဘရာဇီး႐ွိ ရီယို ဒီ ဂ်ေနး႐ိုး (Rio de Janeiro) ၿမိဳ႕သို႔ ေရာက္႐ွိသည္။ ၈ရက္ေန႔၌ ေဒသခံ အဂၤလိပ္ကုန္သည္တစ္ဦးႏွင့္ အျခားအေပါင္းအပါ ငါးဦးႏွင့္ အပူပိုင္းမိုးသစ္ေတာထဲ ေလ့လာေရး ခရီးထြက္ခဲ့ေသးသည္။ ၿမိဳ႕မွ ကုန္းတြင္းဖက္ မိုင္၁ဝဝခန္႔ ေလ့လာခဲ့ၾကသည္။ ခရီးတေလွ်ာက္ ေတာထဲမွ ႐ြာငယ္ေလးမ်ားကို ျဖတ္သန္းသြားၾကရသည္။ ႐ြာတစ္ခုတြင္ ၎တို႔ကို ေကာင္းစြာ ဧည့္ခံတည္ခင္း ေကၽြးေမြးခဲ့ၾကသည္။ ၎ေတာလမ္းခရီး၌ အပင္၊ အင္းဆက္ႏွင့္ တိရစာၦန္ နမူနာမ်ားစြာ စုေဆာင္းႏိုင္ခဲ့သည္။ ၾသဂုတ္လထဲတြင္ သူ၏ ပထမဆံုး နမူနာပစၥည္းမ်ားကို အဂၤလန္သို႔ ျပန္ပို႔ခဲ့သည္။ ေက်ာက္တံုးနမူနာ၊ အပူပိုင္းသစ္ေတာ အပင္မ်ား၊ ပိုးေတာင္မာ နမူနာမ်ား၊ အဏၰဝါသတၱဝါႏွင့္ ေတာတြင္း တိရစာၦန္မ်ား ပါဝင္သည္။

ပံု - ရီယိုဒီဂ်ေနး႐ိုး

မတ္လ၁ရက္ေန႔တြင္ ဘီဂယ္သေဘၤာ သည္ ေတာင္အေမရိကတိုက္ အေ႐ွ႕ဖက္ကမ္း႐ိုးတန္း၏ ေတာင္ပိုင္း႐ွိ ေဖာ္လကန္ကၽြန္းစုသို႔ ေရာက္႐ွိလာသည္။ ဒါဝင္သည္ ဤကၽြန္းစု၌ ကမ္းတက္ၿပီး ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းမ်ား ႐ွာေဖြၾကည့္ေသးသည္။ ထိုကၽြန္းစုတြင္ ေတြ႔ရေသာ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းမ်ားသည္ ေတာင္အေမရိကတိုက္႐ွိ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းမ်ားႏွင့္ မည္မွ်ကြာျခားေနေၾကာင္း ေတြ႔႐ွိသတိျပဳမိခဲ့သည္။ ကၽြန္းစု၌ ေနေနစဥ္ ကာလအတြင္ သူေကာက္ယူခဲ့သည့္ နမူနာ ႐ုပ္ႂကြင္း၊ အပင္ႏွင့္ တိရစာၦန္ မ်ားကို ႏႈိင္းယွဥ္ေလ့လာခဲ့ေသးသည္။ ဤသို႔ ပထဝီအေနအထားမ်ားႏွင့္ ႐ုပ္ႂကြင္းမ်ား၏ ျပန္႔ႏွံ႔ပံုကို ေလ့လာခဲ့ျခင္းမ်ားက ၎၏ သက္႐ွိပ်ံႏွံ႔မႈ အျမင္မ်ားကို လႊမ္းမိုးမည္ျဖစ္သည္။ ယေန႔အခါ ဇီဝပထဝီဝင္ (Biogeography) ဟု ေခၚတြင္သည့္ ပညာရပ္တစ္ခုအျဖစ္ ထြန္းကားလာၿပီ ျဖစ္သည္။

ပံု - ေဖာ္လကန္ကၽြန္းမ်ား

ဘီဂယ္သည္ ေနာက္ထပ္ လေပါင္းမ်ားစြာၾကာေအာင္ အာဂ်င္တီးနား၌ ဆက္လက္႐ွိေနခဲ့သည္ျဖစ္ရာ ဒါဝင္အေနျဖင့္ ေလ့လာေရးခရီးသြားေရာက္ရန္ အခြင့္အေရး ပိုရ႐ွိခဲ့သည္။ ပြန္တာ အယ္လတာ (Punta Alta) ကမ္းေျခတြင္ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းမ်ား ႐ွာေဖြေနစဥ္ စိတ္ဝင္စားစရာ တစ္ခု ေတြ႔႐ွိခဲ့သည္။ အလြန္ႀကီးမားသည့္ တိရစာၦန္ႀကီး တစ္ေကာင္၏ ႐ုပ္ႂကြင္းအျပည့္အစံု ျဖစ္သည္။ ပို၍အံ့အားသင့္ေစသည္မွာ ကမ္းပါးနံရံတြင္ တည္႐ွိေနသည့္ ၎ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္း၏ အေပၚ၌ ဆန္တီယာဂိုကၽြန္း သို႔ေရာက္စဥ္က ေတြ႔ခဲ့ရသည့္ အျဖဴေရာင္ ခ႐ုခြံ ေက်ာက္လႊာတစ္ခုကို ေတြ႔လိုက္ရျခင္း ျဖစ္သည္။ ဤေတြ႔႐ွိခ်က္က ဒါဝင္အတြက္ စဥ္းစားစရာ ျဖစ္ေနသည္။  ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းသက္႐ွိမ်ားသည္ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ သက္႐ွိမ်ားႏွင့္ လံုးဝမတူသည့္ မ်ိဳးႏြယ္မ်ား ျဖစ္ႏိုင္သလို၊ ႐ုပ္ႂကြင္းမွတ္တမ္းသည္ ယေန႔ေခတ္သက္႐ွိ အားလံုးေပါင္းထက္ ပိုမိုႂကြယ္ဝေၾကာင္း အေျခခံအယူအဆမ်ားကို စတင္ေတြးဆခဲ့မည္ ျဖစ္သည္။ ၎တိရစာၦန္ႀကီးတို႔၏ ပတ္ဝန္းက်င္ေျပာင္းလဲ၍ မ်ိဳးျပဳန္း၏ေလာ ဆိုသည္မွာလည္း ေတြးစရာပင္။ ခ႐ုခြံေက်ာက္လႊာႏွင့္ ကုန္းတိရစာၦန္႐ုပ္ႂကြင္းကို အထက္ေအာက္ ေတြ႔ျမင္ရျခင္းေၾကာင့္ ကမာၻ႔တိုက္ႀကီးမ်ားႏွင့္ သမုဒၵရာမ်ားသည္ ကၽြႏ္ုပ္တို႔ ထင္ထားသည္ထက္ ပို၍လႈပ္႐ွားေျပာင္းလဲေနႏိုင္ေၾကာင္း သဲလြန္စတရပ္ပင္ ျဖစ္သည္။
 

စက္တင္ဘာလ၌မူ ဒါဝင္သည္ အာဂ်င္တီးနား၏ ၿမိဳ႕ေတာ္ျဖစ္သည့္ ဘူအန္ႏိုစ္ အိုင္းရစ္ (Buenos Aires) ဖက္သို႔ ဦးတည္၍ ကုန္းတြင္းပိုင္း ေလ့လာေရးခရီး ထြက္ခဲ့သည္။ ကမ္းစပ္သဲျပင္တြင္ နစ္ျမဳပ္ေနသည့္ ႐ုပ္ႂကြင္းမ်ားစြာ ေတြ႔႐ွိခဲ့ေသးသည္။ မီဂါသီရီယမ္ေခၚသည့္ ေ႐ွးဦး ဆေလာ့ဝက္ဝံႀကီး တစ္ေကာင္၏ ဦးေခါင္းခြံ၊ ဂလိုင္ပတိုဒြန္႔ေခၚေသာ လိပ္ကဲ့သို႔ အခြံမာပါ႐ွိသည့္ ေ႐ွးဦး ႏို႔တိုက္သတၱဝါႀကီး၏ အခြံ၊ ျမင္းႏွင္တူေသာ တိရစာၦန္တစ္မ်ိဳး၏ သြား႐ုပ္ႂကြင္း စသည္ျဖင့္ ေတြ႔႐ွိခဲ့သည္။ တိရစာၦန္ႀကီးမ်ား ေနထိုင္ခဲ့သည့္ အာဂ်င္တီးနားသည္ ယခုအခါ ျမက္ခင္းလြင္ျပင္မ်ားသာ ႐ွိေပသည္။ သို႔ျဖစ္ရာ ၎တို႔ေနထိုင္ခဲ့စဥ္က ယခုထက္ ပိုမိုစိမ္းလန္းစိုေျပသည့္ သစ္ေတာမ်ား ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု ယူဆခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ အစာေရစာ ႐ွားပါးသည့္ေဒသ၌ ေနထိုင္ေသာ ယေန႔ေခတ္ အာဖရိကဆင္ကဲ့သို႔ တိရစာၦန္မ်ားကို ေထာက္ခ်င့္၍ တိရစာၦန္ အ႐ြယ္အစားႏွင့္ သစ္ေတာေပါက္ေရာက္မႈသည္ မ်ားစြာ မဆက္စပ္ေၾကာင္း ဆင္ျခင္မိခဲ့သည္။ သို႔တိုင္ေအာင္ပင္ ၎တိရစာၦန္မ်ားစြာသည္ အဘယ္ေၾကာင့္ မ်ိဳးျပဳန္းသြားသနည္း ဟူသည့္ ေမးခြန္းကား မေျဖ႐ွင္းႏိုင္ေသးေပ။ မ်ိဳးျပဳန္းသည့္ တိရစာၦန္မ်ားသည္ ယေန႔ေခတ္ တိရစာၦန္မ်ားေလာကနီးပါး ႐ွိမည္ဟု သူခန္႔မွန္းသည္။ သို႔မဟုတ္ သူထင္ထားသည္ထက္ ပိုပါက၊ ယေန႔ေခတ္ တိရစာၦန္မ်ား ထက္ပိုမ်ားေနႏိုင္ေကာင္းသည္ကို နားလည္လာသည္။ ယေန႔ေခတ္ တိရစာၦန္မ်ားသည္ မ်ားစြာေသာ တိရစာၦန္မ်ားအနက္ ကံေကာင္း၍ ႂကြင္းက်န္ရစ္ေသာ အနည္းစု တိရစာၦန္မ်ား ျဖစ္ႏိုင္သည္ဟု မွန္းဆခဲ့သည္။ ႏိုဝင္ဘာလတြင္ နီဂ႐ိုျမစ္ (Rio Negro) တေလွ်ာက္ ေလ့လာခဲ့ရင္း ေတာက္ဆုိဒြန္ (Toxodon) ေခၚသည့္ တိရစာၦန္ႀကီး၏ ႐ုပ္ႂကြင္းကို ၁၈ ပန္႔စ္ ေပး၍ ဝယ္ယူခဲ့သည္။ ၎တိရစာၦန္ကို အဂၤလန္မွ သဘာဝတၳပညာ႐ွင္ ရစ္ခ်တ္ အိုဝင္ (Richard Owen) ေလ့လာရန္ ေပးပို႔ခဲ့သည္။

ပံု - Buenos Aires မွ ရ႐ွိသည့္ Toxodon တိရစာၦန္ႀကီး၏ ရုပ္ႂကြင္း

၁၈၃၄ခုႏွစ္တြင္မူ အာဂ်င္တီးနားေတာင္ဖက္ အစြန္းပိုင္းမွ ဖ်ဴေယဂိုကၽြန္းစုမ်ားႏွင့္ ဆန္တာခ႐ူဇိုျမစ္ (Rio Santa Cruzo) တို႔ကို ေလ့လာတိုင္းတာခဲ့ၾကသည္။ ေဖာ္လကန္ကၽြန္းသို႔ ဒုတိယအႀကိမ္ သြားေရာက္ခဲ့ၾကသည္။ ဇြန္လတြင္မွ ေတာင္အေမရိကတိုက္ အေနာက္ဖက္ကမ္း႐ိုးတန္း သို႔ ဆက္လက္ ႐ြက္လႊင့္ခဲ့ၾကသည္။ ၾသဂုတ္လႏွင့္ စက္တင္ဘာလမ်ားတြင္ အင္းဒီးေတာင္တန္းေပၚ ပထမဆံုး ေတာင္တက္ခရီးသြားခဲ့သည္။

ပံု - ဆန္တီေယဂို ဒီ ခ်ီလီ မွ ျမင္ရမည့္ အင္းဒီးစ္ေတာင္တန္းမ်ား

သို႔ေသာ္ ေအာက္တိုဘာလတြင္မူ ကပၸတိန္သည္ ရာထူးမွ ႏႈတ္ထြက္လုနီးပါး ေျခကုန္လက္ပန္း က်လ်က္႐ွိခဲ့သည္။ အျခားသူကို ရာထူးလႊဲေျပာင္းရန္ ႀကိဳးစားေသာ္လည္း အက်ိဳးမထူးေသာေၾကာင့္ ႏႈတ္မထြက္ပဲ ေနရသည္။ သေဘၤာအဖြဲ႔ကို ျပန္လည္အုပ္ခ်ဳပ္၍ ခ်ီလိုကၽြန္းသို႔ ေျမတိုင္းေလ့လာေရး ထြက္ရျပန္သည္။ ၁၈၃၅ခုႏွစ္ ဦးပိုင္းတြင္ ဘီဂယ္သေဘၤာသည္ ယေန႔ခ်ီလီႏိုင္ငံ၊ ဘယ္လဒီးဗီးယားၿမိဳ႕သို႔(Valdivia) သို႔ေရာက္ေနခဲ့သည္။ ထိုကာလအတြင္း ေဖေဖာ္ဝါရီလ ၂ဝရက္ေန႔၌ ငလ်င္ႀကီး တစ္ခု လႈပ္ခတ္ခဲ့သည္။ ငလ်င္ျပင္းထန္သျဖင့္ ၿမိဳ႕႐ွိ အေဆာက္အဦအမ်ားစု လဲၿပိဳကုန္သည္။

သို႔ႏွင့္ ကြန္ဆက္႐ႊန္း (Concepción) ၿမိဳ႕သို႔ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းခဲ့သည္။ ၿမိဳ႕အနီး႐ွိ ကၽြန္းတစ္ခုတြင္ သြားေရာက္ ေလ့လာခဲ့စဥ္ လတ္တေလာ ငလ်င္ေၾကာင့္ ပင္လယ္ၾကမ္းျပင္ေနရာအခ်ိဳ႕ ႂကြတက္လာၿပီး အသစ္စက္စက္ ကုန္းေျမျဖစ္ေနေၾကာင္း ေတြ႔႐ွိခဲ့သည္။ ကၽြန္း၏ ကမ္းပါးနံရံ႐ွိ ခရုခြံေက်ာက္လႊာမ်ားစြာကို အဆင့္ဆင့္ ေတြ႔ရွိရသည္။ ၎ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားသည္ ဒါဝင္အတြက္ စိတ္လႈပ္႐ွားဖြယ္ေကာင္းေပသည္။ အင္းဒီးစ္ေတာင္တန္းႀကီးသည္ သမုဒၵရာထဲမွ တျဖည္းျဖည္း ႂကြတက္လာေနသည္ဟူေသာ ခ်ားစ္လိုင္ယယ္၏ သီအိုရီအတြက္ အေထာက္အထားႀကီး တစ္ခုျဖစ္ေနျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ဤသို႔ဆိုလွ်င္ ကမာၻၿဂိဳဟ္သည္ အလြန္အမင္း သက္တမ္းၾကာျမင့္ေကာင္း၏ဟု ဒါဝင္သည္ ယခင္ကထက္ ပို၍ခိုင္မာစြာ လက္ခံယူဆခဲ့သည္။

ပံု - ကြန္ဆက္႐ႊန္းႏွင့္ အနီးနား႐ွိ ပထဝီအေနအထား။

ပံု - ငလ်င္ေၾကာင့္ျဖစ္ရေသာ ကြန္ဆက္႐ႊန္း ဘုရားေက်ာင္း အပ်က္အစီးမ်ား

 ဒါဝင္အတြက္ ဝမ္းသာစရာအေနျဖင့္ မတ္လတြင္ ဒုတိယအႀကိမ္ အင္းဒီးစ္ေတာင္တက္ခရီး ထြက္ခြင့္ရခဲ့သည္။ ေတာင္မ်ားကို ပင္လယ္ေအာက္ ေခ်ာ္ျပင္မ်ားျဖင့္ ျပဳလုပ္ထားေၾကာင္း ေတြ႔႐ွိခဲ့သည္။ ဤပင္လယ္ေအာက္ေခ်ာ္ျပင္မ်ားသည္ ယခုအခါ ပင္လယ္ေရမ်က္ႏွာျပင္အထက္ ေပ၆ဝဝဝေက်ာ္ ေရာက္႐ွိေနၿပီး ကမ္းေျခမွ မိုင္၇ဝဝ ေဝးေပသည္။ ကြန္ဆက္႐ႊန္းသို႔ ေရာက္စဥ္က ဒါဝင္ ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ ေကာက္ခ်က္မ်ား မွန္သည္ဟု ဆိုရမည္ပင္။ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းသစ္ပင္ ၁၁ပင္ကိုလည္း ေတြ႔႐ွိရသည္။ လံုးပတ္ ၃-၅ေပ႐ွိသည့္ သစ္ငုတ္မ်ားျဖစ္ကာ ထင္း႐ႈးအႏြယ္မ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ပို၍စိတ္႐ႈပ္စရာ ေကာင္းသည္မွာ အဆိုပါေနရာ၌ပင္ ေက်ာက္ျဖစ္႐ုပ္ႂကြင္းနီးပါး အသြင္ေျပာင္းေနေသာ ေက်ာက္သစ္ပင္ (Petrified Wood) မ်ားကိုလည္း ေတြ႔ရသည္။ ေက်ာက္သစ္ပင္သည္ ေရေအာက္၌ ကာလၾကာ႐ွည္နစ္ျမဳပ္ေနမွသာ ျဖစ္ႏိုင္ေလရာ  ဤေဒသသည္ မည္မွ်ၾကာေအာင္ ကုန္းေပၚတြင္ ႐ွိၿပီး ေနာက္ထပ္ တဖန္ မည္မွ်ၾကာေအာင္ သမုဒၵရာေအာက္တြင္ ႐ွိေနခဲ့မည္နည္း ဟူ၍ မစဥ္းစားပဲ မေနႏုိင္ေအာင္ပင္ ျဖစ္သည္။ ေသခ်ာသည္ကား ကမာၻ႔ေနရာအသီးသီးမွ အခ်ိန္အလြန္ၾကာျမင့္သည့္ သဘာဝျဖစ္စဥ္မ်ားကို အမ်ိဳးမ်ိဳး ပံုထပ္ေတြ႔႐ွိေနရျခင္းေၾကာင့္ ကမာၻသည္ သူတို႔ေခတ္က ထင္ထားသည္ထက္ မ်ားစြာ သက္တမ္း ႐ွိေနမည္ျဖစ္သည္။ ဧၿပီလကုန္မွ ဇူလိုင္လဆန္းအထိ ဒါဝင္သည္ ကပၸတိန္၏အဖြဲ႔ႏွင့္အတူ သူ၏ တတိယအႀကိမ္ေျမာက္ အင္းဒီးစ္ေတာင္ ေလ့လာေရးခရီးမ်ား သြားခဲ့ေသးသည္။

၁၈၃၅ စက္တင္ဘာလဦးပိုင္း၌မူ ဘီဂယ္သည္ ေျမတိုင္းေလ့လာမႈမ်ားကို အၿပီးသတ္၍ ပစိဖိတ္သမုဒၵရာသို႔ ဆက္လက္႐ြက္လႊင့္လာခဲ့သည္။ ၎တို႔ ဦးတည္လာသည္ကား ပစိဖိတ္သမုဒၵရာအလယ္မွ ဂါလာပါးဂို႔စ္ကၽြန္းစုျဖစ္သည္။ လူသူမ်ားစြာ ေပါက္ေရာက္ျခင္းမ႐ွိပဲ သမုဒၵရာအလယ္ေခါင္၌ ထီးတည္း႐ွိေနသည့္ သဘာဝကၽြန္းစုျဖစ္ရာ သဘာဝတၳပညာ႐ွင္ လူငယ္ ဒါဝင္အတြက္ စိတ္လႈပ္႐ွားစရာ ခရီးျဖစ္သည္။ ဂါလာပါးဂို႔စ္ကၽြန္းစုသည္ ကၽြန္းႀကီး ေျခာက္ကၽြန္းႏွင့္ ေျမာက္မ်ားစြာေသာ ကၽြန္းေလးမ်ားစြာ ပါ႐ွိသည့္ ကၽြန္းစုျဖစ္သည္။ ကၽြန္းစုကို ေျမတိုင္းေလ့လာရန္ စက္တင္ဘာ၁၅ရက္မွ ေအာက္တိုဘာ ၂ဝရက္ေန႔အထိ ဘီဂယ္သည္ ကၽြန္းစု၌ ႐ွိေနခဲ့သည္။ သို႔ျဖစ္၍ ဒါဝင္အတြက္ ကၽြန္းကို ေလ့လာရန္ အခ်ိန္ေကာင္းစြာ ရ႐ွိခဲ့သည္။ 

ပံု - ဂါလာပါးဂို႔စ္ကၽြန္းစု

ေဒသခံမ်ားႏွင့္အတူ ဒါဝင္ကိုယ္တိုင္လည္း သတိျပဳမိသည္မွာ ကၽြန္းအသီးသီး၌ ကြဲျပားသည့္ တိရစာၦန္အမ်ိဳးမ်ိဳး ေနထိုင္ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ဥပမာဆိုလွ်င္ ခ်ားစ္ကၽြန္းႏွင့္ ၎အနီး႐ွိ ဟုဒ္ကၽြန္းတို႔၌ ေနထိုင္သည့္ ကုန္းလိပ္သည္ ျမင္းကုန္းႏွီးသဏၭာန္႐ွိေသာ အခြံမ်ိဳး ပိုင္ဆိုင္သည္။ ဂ်ိမ္းစ္ကၽြန္းမွ ကုန္းလိပ္မ်ားမူ ပို၍လံုးဝိုင္းၿပီး နက္ေမွာင္ေသာ အခြံမ်ိဳး ႐ွိေနေၾကာင္း ဒါဝင္က မွတ္ခ်က္ျပဳသည္။ နယ္ေျမအေရးပိုင္ မစၥတာ ေလာ္ဆန္ (Lawson) သည္ လိပ္အခြံကို ၾကည့္၍ မည္သည့္ ကၽြန္းမွရသည့္ လိပ္ျဖစ္ေၾကာင္း ေျပာႏိုင္သည္ဟု ေႂကြးေၾကာ္ခဲ့သည္ဟုလည္း ဆိုသည္။ ကၽြန္းစု၌ ျပန္႔က်ဲေနထိုင္ေသာ အေရာင္စံု၊ ပံုသဏၭာန္စံုလင္သည့္ ငွက္မ်ိဳးႏြယ္ မ်ားစြာသည္လည္း ထိုနည္းလည္းေကာင္းပင္ ကၽြန္းအသီးသီး အလိုက္ ကြဲျပားေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္။ ငွက္မ်ားကို နမူနာအျဖစ္ ပစ္ယူခဲ့ေသးသည္။ ဒါဝင္သည္ ထိုအခ်ိန္ကအထိ အဘယ္ေၾကာင့္ ဤသို႔ျဖစ္ရသည္ကို ေကာင္းစြာ နားလည္ျခင္း၊ ဆင္ျခင္ေတြးေတာျခင္း မ႐ွိေသးေပ။ သို႔ေသာ္ ယခင္ေလ့လာမႈမ်ားအရ ပထဝီအေနအထားႏွင့္ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္တို႔၏ ပ်ံ႕ႏွံ႔တည္႐ွိပံုသည္ ဆက္စပ္မႈ႐ွိေၾကာင္းကိုမူ အၾကမ္းဖ်င္း နားလည္ထားႏိုင္ေကာင္းပါသည္။

ပံု - ဒါဝင္ စုေဆာင္းခဲ့သည့္ ငွက္ပုတီးမ်ား (ႏႈတ္သီးအမ်ိဳးမ်ိဳး ျဖစ္ေနမႈကို အထူးျပဳေရးဆြဲထားသည္)

၁၈၃၆ ဇန္နဝါရီလတြင္ ဘီဂယ္သည္ ၾသစေၾတးလ်သို႔ ေရာက္႐ွိလာသည္။ ဒါဝင္အတြင္ ပထမဆံုး ဘဲတူဖ်ံတူ တိရစာၦန္ကို ေတြ႔ျမင္ရျခင္း ျဖစ္သည္။ ဘဲတူဖ်ံတူသည္လည္း ၾသစေၾတးလ်တြင္သာ ေနထုိင္သည္ျဖစ္ရာ သက္႐ွိပ်ံ႕ႏွံ႔ေနမႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ စဥ္းစားဖြယ္ရာျဖစ္သည္။ သမုဒၵရာအလယ္ေခါင္႐ွိ ကၽြန္းမ်ားသို႔ သက္႐ွိမ်ား မည္သို႔ေရာက္လာသနည္း ဟူသည္လည္း စဥ္းစားစရာပင္ျဖစ္သည္။ နမူနာပစၥည္းမ်ားကို အဂၤလန္သို႔ အႀကိမ္ႀကိမ္ေပးပို႔ခဲ့လ်က္ ေမးခြန္းမ်ားစြာျဖင့္ပင္ လိုက္ပါလာခဲ့ရသည္။ ဘီဂယ္သည္ အာဖရိကႏွင့္ ေတာင္အေမရိက၌ ခရီးတေထာက္ နားၿပီးေနာက္ အတၱလန္တိတ္ သမုဒၵရာကို ျပန္ျဖတ္ကာ အဂၤလန္သို႔ ၁၈၃၆ခုႏွစ္ ေအာက္တိုဘာလတြင္ ျပန္လည္ေရာက္႐ွိခဲ့သည္။

တခ်ိန္က မေရရာသည့္ ေကာလိပ္ေက်ာင္းသား ဒါဝင္သည္ သေဘၤာခရီးတစ္ေလွ်ာက္ အၾကမ္းခံႏိုင္ေသာ သဘာဝတၳပညာ႐ွင္ တစ္ေယာက္ ျဖစ္လာခဲ့ေပသည္။ ၎၏ နမူနာပစၥည္းမ်ားသည္ အဂၤလန္သို႔ ေခ်ာေမာစြာ ေရာက္႐ွိၾကသည္။ သုိ႔ေသာ္ သူသယ္ေဆာင္လာသည့္ ေမးခြန္းမ်ားသည္ နမူနာပစၥည္းမ်ားထက္ ပိုမ်ားေပသည္။ ေနာက္ထပ္ ႏွစ္မ်ားစြာၾကာေအာင္ ေလ့လာသံုးသပ္ခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္လ်က္ ဤေမးခြန္းမ်ားကို စူးစမ္းခဲ့သည္။ ရလဒ္အျဖစ္ ‘သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈေၾကာင့္ ျဖစ္ရေသာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္’ သီအိုရီတစ္ခုကို ထုတ္ေဖာ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ နကၡတၱေဗဒပညာ႐ွင္တို႔၏ ေတြ႔႐ွိခ်က္မ်ားေၾကာင့္ စၾကဝဠာအတြင္း ကၽြႏ္ုပ္တို႔၏ တည္ေနရာကို ပို၍တိက်စြာ သိ႐ွိရသကဲ့သို႔ ၎သီအုိရီသည္ သက္႐ွိေလာကအတြင္း ကၽြႏ္ုပ္တုိ႔ လူသားမ်ိဳးႏြယ္၏ တည္ေနရာကို ေဖာ္က်ဴးျပလိမ့္မည္ ျဖစ္သည္။
 

သီအုိရီ ထုတ္ေဖာ္ျခင္းႏွင့္ စာတမ္းျပဳစုျခင္း

အဂၤလန္သို႔ ျပန္ေရာက္ၿပီးေသာ္ ေအာက္တိုဘာ ၄ ရက္၌ ႐ွ႐ူးဘယ္ရီ ႐ွိ ၎၏အိမ္သို႔ ျပန္သြားၿပီး ေလ့လာမႈစာတမ္းမ်ား စတင္ေရးသားခဲ့သည္။ ၁၈၃၆မွ ၁၈၃၇အတြင္း ကိမ္းဘရစ္၌ ေနထိုင္ၿပီး ၎၏ သေဘာၤခရီးစဥ္မွတ္တမ္းကို ေရးသားထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ထိုအေတာအတြင္း အလုပ္ဖိစီးမႈမ်ားေၾကာင့္ အျပင္းအထန္ ေနမေကာင္းျဖစ္ေသးသည္။ စင္စစ္ သေဘာၤမတက္မီတည္းက ရင္တုန္ေဝဒနာ ခံစားရဖူးသည္။ ဤအေတာအတြင္းမွာ ေနာက္ ႏွစ္၄ဝေက်ာ္ေအာင္ ေမာပန္းႏြမ္းနယ္ျခင္း၊ မူးေဝျခင္း၊ ေအာ့အန္ျခင္း၊ ေလထိုးျခင္း၊ အစာမေၾကျခင္း၊ ရင္တုန္ျခင္း၊ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း၊ စိတ္က်ျခင္း စသည့္ လကၡဏာမ်ိဳးစံုျဖင့္ နာမက်န္းျဖစ္ခဲ့သည္။ ယေန႔ေခတ္ ေဆးပညာျဖင့္ တိက်သည့္ ေရာဂါခြဲျခားမႈ မျပဳလုပ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ၎အေနျဖင့္ က်န္းမာေရး ခ်ဴခ်ာေၾကာင္း သိရႏိုင္သည္။ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားအရ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရင္းမ်ားလည္း ပါဝင္ႏိုင္သကဲ့သို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်အမ်ိဳးမ်ိဳး႐ွိေသာ အာ႐ံုေၾကာေရာဂါႏွင့္ မ်ိဳး႐ိုးဗီဇေရာဂါတစ္မ်ိဳးလည္း ျဖစ္ႏိုင္ေကာင္းသည္။

၁၈၃၇တြင္ လန္ဒန္႐ွိ သိပၸံအသင္းမ်ား၌ ၎၏ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ ယူဆခ်က္မ်ားကို တင္ျပခဲ့သည္။ ငွက္သုေတသီ ဂၽြန္ဂိုးလ္ (John Gould) မွ ဒါဝင္၏ ငွက္နမူနာမ်ားကို ျပသခဲ့ၿပီး၊ ငွက္ပုတီးမ်ိဳးစိတ္ အသစ္ ၁၂ခုျဖစ္ေၾကာင္း အသိေပးခဲ့သည္။ ဇူလိုင္လ၌ ဒါဝင္က မ်ိဳးစိတ္မ်ား ေဖာက္ျပန္ေျပာင္းလဲမႈ အယူအဆအတြက္ ပထမဆံုး မွတ္စုစာအုပ္ ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ဤမွတ္စု၌ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္တစ္ခုမွ တစ္ခုသို႔ ေျပာင္းလဲႏိုင္ေၾကာင္း စတင္စဥ္းစားခဲ့သည္။ ၁၈၃၈၌ သဘာဝသမိုင္းႏွင့္ ဘူမိေဗဒဆိုင္ရာ ေခါင္းစဥ္မ်ားစြာ၌ ျပင္းထန္စြာ အလုပ္လုပ္ခဲ့သည္။ ေသာမတ္ ေမာလတပ္စ္ (Thomas Maltus) ၏ လူဦးေရ၏ နိယာမ (Principle of Population) ဟူေသာ ေဆာင္းပါးကို အေပ်ာ္ဖတ္ျဖစ္ခဲ့သည္။ အမွတ္တမဲ့ ဖတ္႐ႈခဲ့သည့္ ၎ေဆာင္းပါးမွတဆင့္ သဘာဝ၏ ကပ္အႏၲရာယ္မ်ားသည္ သက္႐ွိမ်ား၏ ဦးေရတိုးပြားမႈကို ကန္႔သတ္ေနႏိုင္ေၾကာင္း အေတြးအျမင္သစ္ ရ႐ွိခဲ့သည္။ ၎သည္ ေနာင္ဖြံ႔ၿဖိဳးလာမည့္ သဘာဝ၏ေ႐ြးခ်ယ္မႈ အယူအဆအတြက္ အေျခခံျဖစ္ခဲ့ေလသည္။

၁၈၃၉တြင္ ၎၏ ဝမ္းကြဲျဖစ္ေသာ အီမာ ဝက္ခ္ဝုဒ္ (Emma Wedgwood) ႏွင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္။ ၎ႏွင့္ အမ္မာမွ ေနာင္အခါ သားသမီး ဆယ္ဦးအထိ ထြန္းကားခဲ့သည္။ ခရီးသြားမွတ္တမ္းကို ပံုႏွိပ္ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ထိုႏွစ္၌ပင္ ေတာ္ဝင္သိပၸံအသင္း၏ အသင္းဝင္တစ္ဦးအျဖစ္ ေ႐ြးခ်ယ္ခံရသည္။ တဖက္၌လည္း တိရစာၦန္မ်ား ေ႐ြးခ်ယ္သားေဖာက္မႈကို စတင္ေလ့လာခဲ့သည္။ ၎၏ ေလ့လာစမ္းသပ္မႈမ်ားႏွင့္ စာတမ္းေရးသားရန္အတြက္ ေအးခ်မ္းသည့္ ပတ္ဝန္းက်င္လိုအပ္ေပသည္။ ၁၈၄၂တြင္ ကန္႔ နယ္ (Kent) ႐ွိ Down House အိမ္သို႔ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းခဲ့သည္။ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္တို႔သည္ တစ္မ်ိဳးမွ ေနာက္မ်ိဳးႏြယ္မ်ားစြာ ခြဲထြက္ဆင္းသက္ရာ၌ အနည္းငယ္စီ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲသြားႏိုင္ေၾကာင္း စဥ္းစားခဲ့သည္။ ယင္းသည္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲဆင္းသက္ျခင္း (Descent with Modification) ဟု ထင္႐ွားသည့္ အယူအဆတစ္ခုျဖစ္သည္။  

ပံု - ဒါဝင္ေ႐ႊ႕ေျပာင္းခဲ့သည့္ Down House ၊ ၎ေနအိမ္သည္ ဒါဝင္၏ ေလ့လာစမ္းသပ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ရာ၊ ၎၏ အေတြးအျမင္မ်ားကို စာအုပ္စာတမ္းမ်ားအျဖစ္ ေရးသားျပဳစုခဲ့ေသာ ေနရာ ျဖစ္သည္။ အိမ္နေဘး႐ွိ The Sandwalk ေခၚသည့္ ေျမလမ္းေလးသည္ သိပၸံပညာ႐ွင္ႀကီး စဥ္းစားခန္းဝင္ရာ ျဖစ္သည္။

၁၈၄၆၌ Barnacle ေခၚသည့္ ေက်ာက္ေဆာင္၌ တြယ္ကပ္ေနထိုင္သည့္ ခ႐ုတို႔ကို စတင္ေလ့လာခဲ့သည္။ ၎ခ႐ုမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ ႐ုပ္ႂကြင္းမ်ားမွ အစ ၎တို႔၏ မ်ိဳးပြားပံုအဆံုး ေလ့လာခဲ့သည္။ ၁၈၅၁မွ ၁၈၅၄အထိ ၎ႏွင့္ ပတ္သက္၍ စာတမ္းထုတ္ေဝမႈမ်ား အႀကိမ္ႀကိမ္ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ၁၈၅၆ခုႏွစ္တြင္မွ ခ်ားစ္လိုင္ယယ္၏ အႀကံေပးခ်က္အရ သဘာဝ၏ေ႐ြးခ်ယ္မႈ (Natural Selection) အယူအဆႏွင့္ ပတ္သက္၍ စာအုပ္ႀကီး ေရးသားရန္ စတင္ျပင္ဆင္ခဲ့သည္။ ၁၈၅၇တစ္ႏွစ္လံုးကို စာအုပ္အတြက္ အခ်ိန္ေပးခဲ့သည္။ ႏွစ္႐ွည္လမ်ား စုေဆာင္းထားသည့္ နမူနာပစၥည္းမ်ား၊ အေထာက္အထားမ်ားႏွင့္ စုေဆာင္းထားသည့္ ႐ွင္းျပခ်က္ အယူအဆမ်ားကို စာအုပ္အျဖစ္ စီစဥ္ေျပာင္းလဲရန္မွာ မ်ားစြာ မခက္လွေပ။

ေဘာ္နီယိုကၽြန္းတြင္ ေနထိုင္သည့္ အယ္လဖရက္ ရပ္ဆဲလ္ ေဝါေလ့စ္ (Alfred Russel Wallace) ဆိုသူသည္ ဒါဝင္၏ မိတ္ေဆြတစ္ဦးျဖစ္သည္။ ၎က အစဥ္သျဖင့္ ဒါဝင္အား လိုအပ္မည့္ တိရစာၦန္ႏွင့္ အပင္နမူနာ ေထာက္ပံ့ေပးေနသူျဖစ္သည္။ ၁၈၅၄ခုႏွစ္၌ ေဝါေလ့စ္ထံမွာ သိပၸံစာတမ္းတစ္စံု လက္ခံရ႐ွိခဲ့သည္။ ၎၏အယူအဆမ်ားႏွင့္ မ်ားစြာ ဆင္တူေနသည္ကို ေတြ႔ရေသာ္ အားတက္လာၿပီး သူတို႔ႏွစ္ဦးလံုး၏ စာတမ္းမ်ားကို ၁၈၅၈ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ ၁ရက္ေန႔၌ အဂၤလန္ႏိုင္ငံ ေတာ္ဝင္သိပၸံအဖြဲ႔အစည္းကို တင္ျပခဲ့သည္။ တင္ျပေသာအေၾကာင္းအရာမ်ား၌ သက္႐ွိတို႔ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲျခင္းႏွင့္ သဘာဝတရား၏ ေ႐ြးခ်ယ္႐ွင္သန္မႈ အေၾကာင္းတို႔ ပါ႐ွိၾကသည္။

၁၈၅၉တြင္မူ ၎၏ စာအုပ္ကို ‘သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈအရ မ်ိဳးစိတ္တို႔၏ မူလအစ’ (On the Origin of Species by means of Natural Selection) သို႔မဟုတ္၊ ဘဝအတြက္႐ုန္းကန္မႈ၌ အသာေပးသည့္မ်ိဳးႏြယ္မ်ား၏ ႐ွင္က်န္မႈ (Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life)  ဟု နာမည္ျဖင့္ ႏိုဝင္ဘာလ ၂၄ရက္ေန႔၌ ၎ႏွင့္ အႀကိမ္ႀကိမ္ အလုပ္လုပ္ဖူးေသာ စာအုပ္ထုတ္ေဝသူ ဂၽြန္မူေရး (John Murray) ျဖင့္ ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ၎၏ စာအုပ္သည္ မထင္မွတ္ပဲ မ်ားစြာ လူသိမ်ား ထင္႐ွားခဲ့သည္။ ၁၈၆ဝ၌ သစ္ခြပန္းပင္မ်ားကို မ်ိဳးစပ္စိုက္ပ်ိဳးမႈမွ တဆင့္ ေ႐ြးခ်ယ္သားေဖာက္ျခင္းႏွင့္ သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈကို အေသးစိတ္ ႏိႈင္းယွဥ္ေလ့လာခဲ့သည္။ ေနာက္ထပ္ ခုနစ္ႏွစ္အတြင္း ၎ေလ့လာမႈအတြက္ အခ်ိန္ေပးခဲ့သည္။ သက္ဆိုင္ရာ စာအုပ္စာတမ္းမ်ား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။

ထို႔အျပင္ ထုတ္ေဝခဲ့ၿပီးေသာ မ်ိဳးစိတ္တို႔၏မူလအစ စာအုပ္ႏွင့္ ပတ္သက္၍လည္း မ်ားစြာေသာ တုံ႔ျပန္ေဝဖန္မႈမ်ား ႐ွိခဲ့ေပသည္။ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္မ်ားသည္ သဘာဝအတုိင္း ခြဲထြက္ျဖစ္ထြန္းေၾကာင္း ႐ွင္းျပခ်က္ျဖစ္သျဖင့္ ထိုေခတ္ကာလက က်ယ္ျပန္႔စြာ ယံုၾကည္ထားသည့္ မ်ိဳးစိတ္တစ္ခုခ်င္းစီကို သီးျခားစီ ဖန္ဆင္းေၾကာင္း ယံုၾကည္မႈႏွင့္ ၿငိစြန္းေပသည္။ အတိုက္အခံ သိပၸံပညာ႐ွင္ႏွင့္ သာသနာအဖြဲ႔အစည္းမ်ားမွ အထူးသျဖင့္ ေဝဖန္ခဲ့သည္။ ၎ေဝဖန္မႈမ်ားကို တုံ႔ျပန္ရန္လည္း ျပင္ဆင္ ျဖည့္စြက္ခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္ၿပီး အႀကိမ္ႀကိမ္ ပံုႏွိပ္ထုတ္ေဝခဲ့ေသးသည္။ ၎၏ သဘာဝတၳပညာ႐ွင္ မိတ္ေဆြမ်ား ျဖစ္ေသာ ဂ်ိဳးဆက္ဖ္ ဟြတ္ကာ (Joseph Hooker) ႏွင့္ ေသာမတ္ ဟက္စေလ (Thomas Huxley) တို႔ကလည္း ဒါဝင္၏ သီအိုရီဖက္မွ ရပ္တည္ကာ ေဝဖန္ေမးခြန္းမ်ားကို တံု႔ျပန္ေပးၾကသည္။

၁၈၆၄တြင္မူ ဒါဝင္သည္ သဘာဝတၳပညာ၌ ၎၏ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ားအတြက္ လန္ဒန္ေတာ္ဝင္အသင္းမွ အျမင့္ဆံုးသိပၸံဘြဲ႔ ျဖစ္သည့္ Copley Medal ကို ခ်ီးျမွင့္ခံရသည္။ မ်ိဳးစိတ္မ်ား၏မူလအစ ေနာက္၌ ‘လူသား၏ ဆင္းသက္ရာ’ (The Descent of Man) ဟူေသာ စာအုပ္ကို စတင္ေရးသားသည္။ ၎က လူသားမ်ိဳးႏြယ္ႏွင့္ ပ႐ိုင္းမိတ္ မ်ိဳးႏြယ္တို႔၏ ျပင္ပ႐ုပ္သြင္ႏွင့္ အျပဳအမူဆိုင္ရာ ဆက္ႏြယ္မႈအရ လူသား၏ ဇာစ္ျမစ္ကို ပ႐ိုင္းမိတ္မ်ိဳးႏြယ္မွ ဆင္းသက္မည္ဟု ေဆြးေႏြးတင္ျပထားသည္။ ဤစာအုပ္သည္ မ်ိဳးစိတ္တို႔၏မူလအစ ထက္ပင္ပို၍ အျငင္းပြားဖြယ္ရာ စာအုပ္ျဖစ္ေပသည္။ ၁၈၇၁တြင္ ၎စာအုပ္ကို စတင္ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ၁၈၇၂တြင္ ‘လူႏွင့္ တိရစာၦန္တို႔၌ စိတ္ခံစားမႈ ေဖာ္ျပပံု’ (The Expression of the Emotions in Man and Animals) ကို ေရးသားထုတ္ေဝခဲ့သည္။

 

ပံု - ဒါဝင္၏ ေက်ာ္ၾကားေသာ စာအုပ္ႏွစ္အုပ္။ (ဝဲ) မ်ိဳးစိတ္တို႔၏မူလအစ (ယာ) လူသား၏ဆင္းသက္ရာ

၎၏ မ်ိဳးစိတ္အသစ္ ဆင့္ကဲခြဲထြက္ေျပာင္းလဲမႈ အယူအဆသည္ မ်ားစြာ ထင္႐ွားၿပီး ၎ကိုယ္တိုင္လည္း အလြန္ထင္႐ွားသည့္ ဇီဝေဗဒပညာ႐ွင္ ျဖစ္ခဲ့ေလသည္။ ၎၏ေနာက္ပိုင္းႏွစ္မ်ား၌ သစ္ခြ၊ ႏြယ္ပင္ႏွင့္ အင္းဆက္စားသည့္ ႐ွားပါးအပင္မ်ားကို ေလ့လာခဲ့သည္။ အခါအားေလ်ာ္စြာ ၎၏ စာအုပ္မ်ားအတြက္ ျဖည့္စြက္ျပင္ဆက္ခ်က္မ်ား ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ အသက္ ၆၇ႏွစ္တြင္မူ ကိုယ္တိုင္ေရး ဘဝမွတ္တမ္းစာအုပ္ကို ေရးသားခဲ့သည္။ တိရစာၦန္မ်ားႏွင့္ သိပၸံစမ္းသပ္ခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္ခြင့္ ရ႐ွိရန္ ဇီဝေဗဒ သုေတသီတို႔၏ အခြင့္အေရးအတြက္ ခုခံေျပာဆိုေပးခ့ဲသည္။

၁၈၈၂ခုႏွစ္ ဧၿပီလ ၁၉ရက္ေန႔၌ ႏွလံုးေရာဂါျဖင့္ အသက္ ၇၃ႏွစ္တြင္ ကြယ္လြန္ခဲ့သည္။ ၎သည္လည္း ႏွစ္႐ွည္လမ်ား ၾကာေညာင္းၿပီ ျဖစ္ေသာ ေရာဂါ၏ အက်ိဳးဆက္တစ္ခုလည္း ျဖစ္ႏိုင္ေပသည္။ ၁၈၈၂ခုႏွစ္၊ အသက္၇၃ႏွစ္အ႐ြယ္၌ ကြယ္လြန္ခဲ့ၿပီး အျခားထင္႐ွားေက်ာ္ေဇာသည့္ အဂၤလိပ္ သိပၸံပညာ႐ွင္မ်ားနည္းတူ ဝက္စမင္စတာ ဘုရားေက်ာင္း (Westminster Abbey) ၌ အမ်ိဳးသားသူရဲေကာင္းတစ္ေယာက္အျဖစ္ ဇာပနာပြဲျပဳလုပ္ ဂုဏ္ျပဳလ်က္ ျမွဳပ္ႏွံထားသည္။

ပံု - ဝက္စမင္စတာ ဘုရားေက်ာင္း႐ွိ ဒါဝင္အတြက္ အထိမ္းအမွတ္ ေက်ာက္ဖ်ာ။

 

ဒါဝင္ ခ်န္ရစ္သည့္ အေမြ

ဒါဝင္သည္ ၎၏ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈအယူအဆကို သီအိုရီအျဖစ္ မဟုတ္လွ်င္ေသာ္မွ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈျဖစ္ခဲ့ေၾကာင္း သိပၸံအခ်က္အလက္ ကိုမူ ပညာ႐ွင္မ်ားစြာ လက္ခံေအာင္ တင္ျပထုတ္ေဖာ္သြားႏိုင္ခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္ ၎၏ အယူအဆ၌ သက္႐ွိတို႔၏ မ်ိဳး႐ိုးဆက္ခံပံုကို မ႐ွင္းျပထားေပ။ အဂၤလန္၏ တဖက္ကမ္း ဥေရာပတိုက္ ၾသစႀတီးယားျပည္တြင္ ေခတ္ၿပိဳင္ေနထိုင္သည့္ ဂရီေဂါ မန္ဒဲလ္ (Gregor Mendel) ေခၚသည့္ ဘုန္းေတာ္ႀကီး သဘာဝတၱပညာ႐ွင္တစ္ဦး ႐ွိခဲ့သည္။ ၎က သူ၏ ပဲပင္မ်ား၏ မ်ိဳး႐ိုးဆက္ခံမႈအေၾကာင္း ေလ့လာထားေသာ စာတမ္းတြင္ မ်ိဳး႐ိုးဆက္ခံပံု၏ အေျခခံအယူအဆမ်ားကို တင္ျပထားခဲ့သည္။ သို႔ေသာ္မည္သူမွ် ၎၏ စာတမ္းကို သတိမျပဳမိေပ။ ဒါဝင္၏ အယူအဆသည္ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ေမွးမွိန္က်န္ရစ္ခဲ့သည္။ သို႔တည္းမဟုတ္ ၎၏ ေတာ္သူဘဝထူေရး (Survival of the Fittest) အယူအဆအေပၚ ႏုိင္ငံေရးသမားမ်ား၏ အလြဲသံုးစားျပဳလုပ္မႈကို ခံရသည္။ ထိုကာလမ်ားအတြင္ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈအေၾကာင္းကို သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈ မဟုတ္သည့္ အျခားနည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ ႐ွင္းျပရန္ ပညာ႐ွင္မ်ားစြာက ႀကိဳးစားခဲ့ၾကသည္။ ဤကာလကို ဒါဝင္ဝါဒ၏ ေနၾကတ္ခ်ိန္ (Eclipse of Darwinism) ဟု တင္စားေခၚေလ့႐ွိၾကသည္။ တစ္ခုသတိခ်ပ္ရန္မွာ ဤကာလသည္ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲျခင္း မ႐ွိေၾကာင္း ျငင္းခံုသည့္ ကာလမဟုတ္ပဲ၊ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲျခင္းကို သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈမဟုတ္သည့္ အျခားျဖစ္စဥ္တစ္ခုျဖင့္ ျဖစ္ေၾကာင္း ျငင္းခုံသည့္ေခတ္၊ သို႔မဟုတ္ အလြဲသံုးစားျပဳလုပ္သည့္ ေခတ္ျဖစ္သည္။

မန္ဒဲလ္၏ စာတမ္းကို ျပန္လည္ေတြ႔႐ွိၿပီး မ်ိဳး႐ိုးဗီဇပညာရပ္ ထြန္းကားလာေသာအခါ ၁၉၃ဝမွ ၁၉၅ဝဝန္းက်င္ ကာလမ်ားအတြင္း မန္ဒဲလ္၏ မ်ိဳး႐ိုးဆက္ခံမႈ အယူအဆႏွင့္ ဒါဝင္၏ သက္႐ွိမ်ိဳးႏြယ္မ်ား ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈ အယူအဆတို႔ကို ေပါင္းစည္းႏိုင္ခဲ့သည္။ ဤေပါင္းစည္းႏိုင္မႈသည္ ဖစ္႐ွာ (Ronald Aylmer Fisher)၊ ဟယ္လဒိန္း (J.B.S. Haldane) ႏွင့္ ႐ိုက္ (Sewall Wright) ဟူသည့္ ပညာ႐ွင္သံုးဦး၏ ထုတ္ေဖာ္ေတြ႔႐ွိခ်က္မ်ား အဓိက ပါဝင္ခဲ့သည္။ ဇီဝေဗဒပညာ႐ွင္မ်ားအၾကား ျဖစ္ေနသည့္ ဝိဝါဒကြဲလြဲမႈမ်ားသည္ ဤေနရာ၌ အဆံုးသတ္ခဲ့ေပသည္။ ၎ကို ေခတ္သစ္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ ဝါဒေပါင္းစည္းမႈ (Modern Evolutionary Synthesis) ဟုေခၚသည္။ ဤဝါဒသစ္အရ သဘာဝ၏ ေ႐ြးခ်ယ္မႈသည္ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲျခင္း၏ အဓိကက်ေသာ သဘာဝျဖစ္စဥ္တစ္ရပ္ ျဖစ္သည္ဟု အဆိုျပဳထားသည္။ ယေန႔ေခတ္တြင္ Modern Synthesis သည္ ဇီဝေဗဒႏွင့္ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲမႈဘာသာရပ္၏ အေျခခံယူဆခ်က္တစ္ရပ္ အျဖစ္ တိုးတက္လာခဲ့ေပသည္။ တနည္းအားျဖင့္ဆိုရလွ်င္ ခ်ားစ္ဒါဝင္သည္ ယေန႔ေခတ္ ဇီဝေဗဒပညာ၏ အေရးအႀကီးဆံုး သီအိုရီတစ္ခုကို ထုတ္ေဖာ္ခဲ့သူ ျဖစ္သည္။ ယခင္က သဘာဝတၳပညာသာ ႐ွိခဲ့ရာမွ သိပၸံနည္းက် ျပည့္ဝစြာ ေလ့လာသည့္ ဇီဝေဗဒပညာရပ္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲလာေအာင္ စြမ္းေဆာင္ေပးခဲ့သူလည္း ျဖစ္ေပသည္။
 

~ ေက်ာ္စြာလင္း
 

Reference:
Wikipedia
aboutdarwin.com
darwinsgalapagos.com

သိပၸံပညာ

သိပၸံပညာ ဆိုတာ ဘာကို ေျပာတာလဲ။ က်ေနာ္တို႔ နည္းနည္း စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္။ သိပၸံပညာဆိုတာဟာ က်ေနာ္တို႔ အာ႐ံုနဲ႔ ခံစားလို႔ရတဲ့ ေလာကႀကီးထဲက သဘာဝျဖစ္စဥ္ေတြကို သဘာဝက်တဲ့ ေျဖ႐ွင္းမႈမ်ိဳး ေပးဖို႔ဆိုတဲ့ လူသားရဲ႕ ႀကိဳးပမ္းခ်က္ပါ။ သိပၸံပညာ႐ွင္ေတြဟာ သူတို႔ က႑အလိုက္ သဘာဝျဖစ္စဥ္ အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ႐ႈစားေလ့လာၾကတယ္။ ဒီ့ေနာက္မွာေတာ့ ဒီျဖစ္စဥ္ေတြကို ႐ွင္းျပဖို႔ စနစ္က်တဲ့နည္းလမ္းေတြကို အသံုးျပဳပါတယ္။

သိပၸံနည္းလမ္း

သိပၸံပညာမွာ အေျခခံအားျဖင့္ သိပၸံနည္းလမ္း (Scientific Method) ဆိုတာ ႐ွိပါတယ္။ သူ႔မွာ အၾကမ္းဖ်င္း အဆင့္ (၅)ဆင့္ ႐ွိတယ္။

အဆင့္ (၁) ႐ႈျမင္မွတ္သားျခင္း။ ျဖစ္စဥ္တစ္ခုကို ၾကည့္႐ႈေလ့လာ႐ံု အဆင့္ပါ။

အဆင့္ (၂) အႏုမာန တည္ေဆာက္ျခင္း။ သင့္တင့္ေလ်ာက္ပတ္တဲ့ အေတြးစဥ္မ်ိဳးနဲ႔ ဘာက ဘယ္လိုျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ ဆင္ျခင္တဲ့အဆင့္ပါ။

အဆင့္ (၃) စမ္းသပ္ျခင္း။ ဒီ အႏုမာန မွန္မမွန္ဆိုတာကို လက္ေတြ႕ စမ္းသပ္ရပါမယ္။ ကိုယ္ေတြးထားတာ မွန္ခဲ့ရင္ ဘာက ဘယ္လိုျဖစ္သင့္တယ္ဆိုၿပီး ႀကိဳတင္မွန္းဆထားရမယ္။ ဒီမွန္းဆခ်က္ အတိုင္း အႀကိမ္ႀကိမ္ ျဖစ္လာရင္ အႏုမာနဟာ ခိုင္မာလာတဲ့ အဓိပၸာယ္ပါပဲ။

အဆင့္ (၄) အျခားပညာ႐ွင္မ်ားႏွင့္ ေဆြးေႏြးျခင္း။ ပညာရပ္ဆိုင္ရာ တကၠသိုလ္အသီးသီးမွာ ထူးခၽြန္တဲ့ ပညာ႐ွင္မ်ားစြာကို မိမိရဲ႕ အႏုမာနကို တင္ျပရမယ္။ ပညာ႐ွင္ အသိုင္းအဝုိင္းက ကိုယ္တိုင္ အသီးသီး စမ္းသပ္ၾကည့္ၿပီး အတည္ျပဳေပးရပါမယ္။

အဆင့္ (၅) သီအိုရီ။ ဒီလို အတည္ျပဳၿပီးရင္ေတာ့ ဒီ အႏုမာန ကို သီအုိရီ တစ္ခုလို႔ သတ္မွတ္လို႔ ရႏိုင္ပါၿပီ။

ဒီ့အတြက္ေၾကာင့္ ေကာင္းမြန္တဲ့ သိပၸံသီအုိရီ တစ္ခုဆိုတာ ခိုင္လံုတဲ့ သက္ေသအေထာက္အထား ကို မွီတည္ရမယ္။ ခန္႔မွန္းခ်က္ ထုတ္ႏိုင္တဲ့ ေျဖ႐ွင္းခ်က္မ်ိဳး ေပးႏိုင္ရမယ္။ သီအုိရီတြင္း အယူအဆ အားလံုး ဟာ ကိုက္ညီမႈ ႐ွိရမယ္။ တခါတေလ မတူညီတဲ့ ဘာသာရပ္ႏွစ္ခုက သီအုိရီေတြဟာ တစ္ခုကို တစ္ခု ေထာက္ပံ့ေနတာမ်ိဳး ႐ွိတယ္။ ဥပမာဆိုရင္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအုိရီအရ သက္႐ွိဇီဝေတြ ဆင့္ကဲေပၚေပါက္ဖို႔ ႏွစ္သန္းေထာင္ခ်ီၿပီး လိုမယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ဘူမိေဗဒက ေက်ာက္တံုးေတြကို သက္တမ္းေကာက္ၾကည့္ရင္လည္း ႏွစ္သန္း ၄၅ဝဝ ေလာက္ထိကို ေတြ႕ရတယ္။ ဒါမ်ိဳး ကိုက္ညီမႈ ႐ွိေနရင္ သီအုိရီႏွစ္ခုဟာ ခိုင္မာလာၿပီလို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သိပၸံဟာ သက္ေသ အေထာက္အထား ေပၚ အေျခခံထားတဲ့ သီအုိရီေတြ တစ္ခုကိုတစ္ခု ကြန္ယက္သဖြယ္ ယွက္ျဖာ ေထာက္ပ့ံေနတဲ့ ယုတၱိစနစ္တစ္ခုလို႔ ဆိုေကာင္းဆိုႏိုင္ပါတယ္။

သီအုိရီ ၊ အရပ္စကားနဲ႔ သိပၸံစကား

အရပ္စကားမွာ ဒါဟာ သီအိုရီတစ္ခုပါကြာ ဆိုတာမ်ိဳးဟာ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုဟာ မခိုင္လံုေၾကာင္း အနက္သေဘာျဖစ္ပါတယ္။ သိပၸံပညာ ေဝါဟာရမွာ သီအုိရီဆိုတာ အလြန္ခိုင္မာတဲ့ ေျဖ႐ွင္းခ်က္ တစ္ခုျဖစ္တယ္ဆိုတာ သတိျပဳမိဖို႔လိုပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဘာလို႔ သိပၸံက ဒီလို အဓိပၸာယ္ လြဲေခ်ာ္ေစႏိုင္တဲ့ သီအုိရီဆိုတဲ့ စကားလံုးမ်ိဳးကို ယူသံုးထားရသလဲ။

သံသယဝါဒီ သိပၸံ

သိပၸံဟာ သံသယ ဝါဒ ကို ဆြဲကိုင္ပါတယ္။ သဘာဝေလာကႀကီးရဲ႕ အမွန္တရားကို အာ႐ံုငါးပါးေသာ အသိနဲ႔သာ ႐ႈျမင္ရတယ္ဆိုတဲ့ အကန္႔အသတ္ကို အၿမဲသတိခ်ပ္ေနတယ္။ ဒီ့အတြက္ သဘာဝေလာကႀကီးရဲ႕ ပကတိ သေဘာကို လူသားက အတိအက် ဘယ္လိုမွ မသိႏိုင္ဘူးလို႔လဲ မွတ္ယူတယ္။ သဘာဝေလာကႀကီးကို အႏုမာနေတြ၊ သီအိုရီေတြလို ျပတင္းေပါက္ေလးေတြ ေဖာက္ၿပီး ႐ႈျမင္ရတယ္လို႔ မွတ္ယူတယ္။ ဒီ ျပတင္းေပါက္ေတြက ျမင္ရတဲ့ အရာဟာ အမွန္ဟုတ္ခ်င္မွလည္း ဟုတ္မယ္။ ဒီ့အတြက္ သိပၸံဟာ အလြန္သံသယ ထားပါတယ္။ ပန္းသီးတစ္လံုး ေႂကြက်ရင္ေတာင္မွ အႀကိမ္ ၁သန္းမွာ ၁သန္းလံုး ေႂကြက်ပါေစ၊ စမ္းသပ္ခ်က္ အားလံုး တထပ္တည္း က်ပါေစ၊ ၁ဝဝ% မွန္ကန္ေသခ်ာပါ၏လို႔ ဘယ္ေတာ့မွ မဆို။ မွန္ဖို႔ ျဖစ္ႏိုင္ေခ် အရမ္းမ်ားလြန္းတယ္လို႔သာ ဆိုတယ္။

မေျဖရေသးတဲ့ ေမးခြန္းေတြ

က်ေနာ္တို႔ စာသင္တန္း တစ္ခု တက္ၿပီဆိုပါစို႔။ ဒီသင္တန္းမ်ိဳး တခါမွလည္း မတက္ဖူးပါ။ ဘာသင္ရမယ္ဆိုတာကို တိတိက်က် သိမထားပါ။ က်ေနာ္တို႔မွာ စာေမးဖို႔ ေမးခြန္းကို မ႐ွိပါ။ ပထမေန႔ စာသင္ၿပီးေနာက္ သင္ဘာျဖစ္လာပါၿပီလဲ။ နားမလည္ေသးတဲ့၊ မၾကားလိုက္တဲ့၊ ဘဝင္မက်တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြအတြက္ ေမးခြန္းေတြ ထြက္လာပါတယ္။ အဓိကေျပာခ်င္တာက ဒီလိုပါ။ က်ေနာ္တို႔ဟာ ဘာမွ မသိရင္ ဘာမွလည္း ေမးခြန္း ႐ွိလာမွာ မဟုတ္ဘူး။ ေမးခြန္း႐ွိတယ္ဆိုတာ က်ေနာ္တို႔ သိ႐ွိလာလို႔ ျဖစ္တယ္ ဆိုတာပါပဲ။ သိပၸံမွာ မေျဖရေသးတဲ့ ေမးခြန္းေတြ မ်ားျပားလွတယ္။ ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ သိပၸံဟာလည္း အမ်ားအျပားကို ေျဖ႐ွင္းျပႏိုင္ထားလို႔ပါပဲ။ တဖန္က်ေနာ္တို႔ကလည္း တက္ႂကြစြာ ပါဝင္ေလ့လာ ေနၾကလို႔ပါပဲ။

သိပၸံျငင္းခုန္မႈမ်ား

သိပၸံပညာမွာ အၿမဲတေစ ျငင္းခုန္ေဆြးေႏြးမႈေတြ ႐ွိေနပါတယ္။ ဒါဟာ ပညာ႐ွင္ေတြ သေဘာထား ကြဲလဲြၿပီး သိပၸံပညာတစ္ခုလံုး ကေမာက္ကမ ျဖစ္ေနတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဟိုတစ္မ်ိဳး ဒီတစ္မ်ိဳး ျဖစ္ေနတာလည္း မဟုတ္ပါ။ သိပၸံဟာ အၿမဲ အႏုမာနအသစ္ေတြ၊ သီအုိရီ အသစ္ေတြ ႐ွာေဖြေနတယ္။ လက္႐ွိ လက္ခံထားတဲ့ သီအုိရီထက္ ပို႐ွင္းျပႏိုင္တဲ့ သီအုိရီ ႐ွိႏိုင္လားဆိုတဲ့ သေဘာမ်ိဳးနဲ႔ အၿမဲစမ္းသပ္ၾကည့္ေနတယ္။ လက္႐ွိ သီအုိရီေတြကို စိန္ေခၚေနတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ သီအိုရီရဲ႕ အမွားေတြကို ျပင္ရတယ္။ လံုးဝမွားသြားရင္ အစကေန ျပန္စရမယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျငင္းခုန္ေဆြးေႏြးမႈေတြဟာ သိပၸံရဲ႕ အားနည္းတဲ့ လကၡဏာ မဟုတ္ပါ။ ဒါကပဲ သိပၸံရဲ႕ ခြန္အား သိပၸံရဲ႕ တိုးတက္ျခင္းပါပဲ။

ဘယ္ေတာ့မွ မၿပီးတဲ့ ပန္းခ်ီးကား တစ္ခ်ပ္

သိပၸံပညာမွာ အခု သီအုိရီေတြထက္ ပိုေကာင္းတဲ့ သီအုိရီအသစ္ေတြကို အၿမဲ ႀကိဳဆိုေနတယ္။ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေနတယ္။ ဒီေျပာင္းလဲမႈေတြဟာ ဘယ္ေတာ့မွ အဆုံးသတ္မွာ မဟုတ္ပါ။ သိပၸံဟာ အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္လည္ ျခယ္သေနတဲ့ ပန္းခ်ီကား တစ္ခ်ပ္ျဖစ္တယ္။ သိပၸံဟာ အၿမဲေျပာင္းလဲေနတယ္ဆိုတာ “သိပၸံဟာ မွားေနတယ္။ မခိုင္လံုဘူး” ဆိုတဲ့ အဓိပၸာယ္ မဟုတ္ပါ။ သိပၸံပညာဟာ သံသယဝါဒီျဖစ္တဲ့အတြက္ သူ႔ရဲ႕ အသိပညာေတြကို ဘယ္ေတာ့မွ ၁ဝဝ% မွန္တယ္လို႔ မမွတ္ယူထားဘူး။ ဒီ့အတြက္ သူဟာ အၿမဲျပင္ဆင္ ေျပာင္းလဲေနတယ္။ ဒါကပဲ သိပၸံရဲ႕ အသက္ဝင္ေနျခင္း၊ သိပၸံရဲ႕ ခြန္အားျဖစ္ပါတယ္။

သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္

သိပၸံပညာေၾကာင့္ ေလာကႀကီးကို အံ့ၾသရျခင္း၊ ခ်စ္ခင္ျခင္း၊ မုန္းတီးျခင္း မ႐ွိပါဘူး။ သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္လို႔ သူဟာ လူရဲ႕ စိတ္ခံစားခ်က္ကို ဘယ္လိုမွ မသက္ေရာက္ေစပါဘူး။ ဥပမာ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအုိရီက ဒီလိုဆိုပါမယ္။ ကမာၻေပၚက သက္႐ွိအားလံုးဟာ အဆက္မျပတ္ခဲ့ေသာ ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္ ဆက္တန္းႀကီး တစ္ခုတည္းျဖစ္တယ္။ ႏွစ္သန္း ေထာင္ခ်ီေအာင္ အႀကိမ္ႀကိမ္ ကူးယူခဲ့တဲ့ ဓာတ္ျပဳမႈဆက္တန္းႀကီး ျဖစ္တယ္ဆိုတာဟာ ေလ့လာသူ အတြက္ အံ့ၾသဖြယ္ရာပါ။ ဒါေပမယ့္ သီအုိရီက အံ့ၾသေစတာ မဟုတ္ပါ။ အံ့ၾသျခင္းဟာ လူမွာပဲ မူတည္ပါတယ္။ သိပၸံေၾကာင့္ လူေတြ စိတ္သေဘာထား ျပည့္ဝလာတာ မဟုတ္သလို၊ ႐ုတ္ရင္းၾကမ္းတမ္း လာတာလည္း မဟုတ္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ သိပၸံဟာ ရသ မဟုတ္လို႔ ဆိုျခင္းျဖစ္တယ္။

သိပၸံနဲ႔ ဘာသာေရးဟာ တျခားစီ

သိပၸံဟာ လက္ေတြ႕အေထာက္အထား ျပလို႔ရတဲ့ ေလာကရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းေတြကိုပဲ ကန္႔သတ္ေလ့လာပါတယ္။ ဒီ အေထာက္အထားေပၚမွာပဲ အေျခခံၿပီး ေျဖ႐ွင္းခ်က္ေတြ တည္ေဆာက္ရတာ ျဖစ္တယ္။ ဘာသာေရးဟာ ယံုၾကည္မႈနဲ႔ တည္ေဆာက္ထားတာပါ။ တခါတေလက်ရင္ သိပၸံနည္းက် ဗုဒၶဘာသာ၊ သိပၸံနည္းက် သမၼာက်မ္းစာ စသည္ျဖင့္ ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။ ဒါဟာ ေခတ္သစ္မွာ သိပၸံရဲ႕ အခန္းက႑ က်ယ္ျပန္႔လာတာကို လူေတြက တအား အားေပးအားေျမာက္လုပ္လြန္းလို႔ (သိပၸံကို ေသခ်ာ နားမလည္ပဲ ဘာသာေရးလို လက္ခံယုံၾကည္ပစ္လိုက္တဲ့ လူမ်ိဳးေတြလည္း ႐ွိေသးရဲ႕) သိပၸံဟာ အရမ္း ေပၚျပဴလာျဖစ္လာတယ္။ ဘာသာေရးအဆိုေတြကို သိပၸံနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးေျဖ႐ွင္းရမယ္လို႔ ျမင္လာတယ္။ ဒါေၾကာင့္ စာေရးဆရာေတြက ဒီ ေပၚျပဴလာျဖစ္မႈကို အသံုးခ်လိုက္ၾကတာပါ။

ဘာသာေရးက်မ္းစာမွာ ႏုိးဝါးေလွႀကီးဟာ ၁၈ရာစု စစ္သေဘၤာထက္ ႀကီးတဲ့ သစ္သားေလွႀကီးလို႔ ဆိုထားတယ္။ အင္ဂ်င္နီယာ သိပၸံအတတ္ အေနနဲ႔ဆို ဒါဟာ လက္ခံႏိုင္စရာ မ႐ွိဘူး။ သစ္သားနဲ႔ အဲေလာက္ႀကီးတဲ့ ေလွ မေဆာက္ႏိုင္ပါဘူး။ သစ္သား၊ ေကာ္၊ သံမႈိဆိုတဲ့ ကိရိယာေလာက္နဲ႔ မျဖစ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ဆိုလိုတာပါ။ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ဆိုတာ GPS ၿဂိဳဟ္တုေခတ္မွာ ဘယ္လိုမွ မေတြ႕ႏိုင္တဲ့ေတာင္။ ဟိႏၵဴ စၾကဝဠာအျမင္တစ္ခုလံုးဟာ လက္ေတြ႕ အေထာက္အထားနဲ႔ လြဲေခ်ာ္ေနတယ္။ ဒါေပမယ့္ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ဆိုတာ ဘာသာေရးက်မ္းဂန္ေတြမွာ အတိအလင္း ေဖာ္ျပထားရင္ပဲ ရေနပါၿပီ။

ဘာသာေရးဟာ ယံုၾကည္မႈပါပဲ။ ေလွႀကီး ႐ွိတယ္၊ ျမင္းမိုရ္ေတာင္ႀကီး႐ွိတယ္။ ဒါဆိုရပါၿပီ။ ဘာမွ ျပႆနာလည္း မ႐ွိပါဘူး။ ဒါဟာ ဘာသာေရးပါပဲ။ ဘာသာေရးဟာ လူေတြရဲ႕ စိတ္လံုၿခံဳမႈေတြ၊ ဘဝအဓိပၸာယ္ေတြကို ေပးစြမ္းႏိုင္တယ္။ သိပၸံဟာ ရသေတာင္ မဟုတ္လို႔ သူက ဘာမွ မေပးပါဘူး။ အခ်က္အလက္ေတြပဲ ေပးတာပါ။ စိတ္ခံစားခ်က္ေတြကို ႏႈိးဆြေပးႏိုင္တာက ဘာသာေရးပါ။ ဘာသာတရား ကိုင္း႐ိႈင္းတဲ့ သိပၸံပညာ႐ွင္ေတြ ႐ွိၾကပါတယ္။ သူတို႔က အေနနဲ႔ သိပၸံနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးရတဲ့ အျမင္နဲ႔ ယံုၾကည္မႈ ဘာမွ မဆုိင္ဘူးလို႔ ခံယူတတ္ၾကတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ ယံုၾကည္ဖို႔ဆိုတာ ယံုၾကည္တဲ့အရာကို အ႐ွိတရားႀကီး တစ္ခုလို လက္ခံဖို႔ မလိုဘူးလို႔ ယူဆတတ္ၾကတယ္။

ကမာၻ႕အေပၚခြံ ေက်ာက္ဖ်ာ ေ႐ြ ႔လ်ားမႈမ်ား

အာခီယန္ကာလ (လခသန ၃.၈-၂.၅ ဘီလီယံ)

(၁) အာခီယန္ကာလ ဦး၊လယ္၊ေႏွာင္း။

          ေဟဒီယန္ကာလသည္ ေႏွာင္းကာလ ဥကၠာမိုး႐ြာသြန္းမႈ ျဖင့္ အဆံုးသတ္သြားၿပီးေနာက္ ကမာၻ႕အေပၚခြံသည္ တစ္စထက္ တစ္စ ပိုမို တည္ၿငိမ္လာခဲ့သည္။ သို႔တိုင္ေအာင္ ကမာၻ႔အေပၚခံြသည္ ႐ုပ္ဆက္ကားခ်ပ္မ်ား ကဲ့သို႔ အစိတ္စိတ္ အမႊာမႊာ ကြဲလ်က္ က်န္ရစ္ဆဲ ျဖစ္သည္။ ထိုအေပၚခံြေက်ာက္ဖ်ာမ်ားသည္ အလယ္သားမွ ေခ်ာ္စီးေၾကာင္းမ်ားေၾကာင့္ လႈပ္႐ွားေနသည္။ ေက်ာက္ဖ်ာ တစ္ခု၏ တစ္ေနရာတြင္ အလယ္သားထဲသို႔ နစ္ဝင္လ်က္ အရည္ေပ်ာ္လ်က္ေနေသာ္လည္း ေနာက္တစ္ေနရာတြင္ ေက်ာက္ဖ်ာႏွစ္ခုအၾကား ပက္ၾကားအက္အတြင္းမွ ေခ်ာ္မ်ား တိုးထြက္လ်က္ ေက်ာက္ဖ်ာ အသစ္ကို ဖန္တီးေနသည္။ ဤနည္းျဖင့္ သမုဒၵရာေက်ာက္ဖ်ာသည္ ကြန္ေဗယာပတ္ႀကိဳးပမာ ေ႐ြ႕လ်ားလ်က္ ျဖစ္ပ်က္သံသရာလည္ေနေပ၏။

ပံု- ေက်ာက္ဖ်ာမ်ား အသစ္ျဖစ္ျခင္းႏွင့္ ျပန္လည္ ေပါင္းစည္းျခင္း

         တိုက္မ်ားျဖစ္ထြန္းမႈ၏ အေထာက္အထားအျဖစ္ အကာစတာႏိုင္းစ္ ေက်ာက္တံုးအရ လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္သန္း ၄ဝဝဝကဟု ခန္႔မွန္းခဲ့ၾကၿပီးျဖစ္သည္။ အာခီယန္ကာလသည္မူ ယေန႔ေခတ္ တိုက္မ်ား ပထမဆံုး ျဖစ္ထြန္းလာေသာေခတ္ပင္ ျဖစ္သည္။ လိပ္သည္းေက်ာက္သားထုသည္ သမုဒၵရာထဲမွ ထိုးထြက္လ်က္ ပထမဆံုးကၽြန္းမ်ားအျဖစ္၊ ေနာက္ပိုင္းတြင္ တိုက္ငယ္မ်ားျဖစ္လာသည္။ ထိုမွတဖန္ အခ်ိန္ၾကာလာသည့္ အေလ်ာက္ ဆက္လက္တိုးခ်ဲ႕လာခဲ့သည္။ ယေန႔ေခတ္တိုက္အမ်ားစုတြင္ ႏွစ္သန္းေထာင္ခ်ီေအာင္ မေျပာင္းလဲေသးေသာ အႏွစ္သားထုႀကီးမ်ား႐ွိသည္။ ၎အႏွစ္သားထုမ်ားစြာသည္ စင္စစ္ အာခီယန္ကာလက ေ႐ွးဦးတိုက္မ်ား၏ လက္က်န္မ်ားျဖစ္သည္။

ဘူမိသမိုင္းကာလကို ၿခံဳငံုၾကည့္ျခင္း

          ကမာၻၿဂိဳဟ္၏ သက္တမ္းသည္ ႏွစ္သန္းေပါင္း ၄၅ဝဝေက်ာ္ၿပီျဖစ္သည္။ ထိုႏွစ္သန္းေပါင္း ၄၅ဝဝ ေက်ာ္အတြင္း ကၽြႏ္ုပ္တို႔ လက္႐ွိေနထိုင္ရာ ၿဂိဳဟ္သည္ မည္ကဲ့သို႔႐ွိမည္နည္း။ ကမာၻၿဂိဳဟ္သည္ ေနစနစ္ စတင္ေပၚေပါက္လာစဥ္ ကတည္းက အာကာသဖုန္မႈန္မ်ား စုစည္းလ်က္ ျဖစ္တည္လာျခင္းမွ စတင္ခဲ့သည္။ ဤကာလကိုပင္ ႏွစ္သန္း ၄၅ဝဝေက်ာ္ကဟု ခန္႔မွန္းထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုကာလအတြင္း ကမာၻသည္ ေခ်ာ္ရည္မ်ားႏွင့္ အတိၿပီးခဲ့ေလရာ ေလ့လာစရာ ေက်ာက္နမူနာ မက်န္ခဲ့ေပ။ ပူျပင္းလွေသာေၾကာင့္ ဂရိေျမေအာက္ နတ္ဘုရား ေဟးဒီးစ္ (Hades) ကိုအစြဲျပဳလ်က္ ေဟဒီယန္ (Hadean) ကာလဟု ဘူမိေဗဒပညာ႐ွင္တို႔ သမုတ္ၾကသည္။ အဆိုပါ ကာလအတြင္း ကမာၻသည္ အျခား ၿဂိဳဟ္တစ္ခုႏွင့္ တိုက္မိၿပီး လြင့္စင္လာေသာ အပိုင္းအစမ်ားမွ လ ကိုျဖစ္ေပၚေစခဲ့သည္။ ပူျပင္းေသာ ေခ်ာ္ရည္ကမာၻ၏ မ်က္ႏွာျပင္သည္ ေအးျမလာၿပီး အစိုင္အခဲ အေပၚခြံအလႊာ ျဖစ္တည္လာခဲ့သည္။ ေရေငြ႕သည္လည္း အရည္အျဖစ္ သမုဒၵရာမ်ား အေနျဖင့္ မ်က္ႏွာျပင္သို႔ ေရာက္႐ွိလာခဲ့သည္။ ေဟဒီယန္ကာလေႏွာင္းပိုင္းက စတင္၍ သက္႐ွိဇီဝ ျဖစ္ေပၚသည့္ အေထာက္အထားမ်ား ေတြ႕႐ွိရသည္။

          အာခီယန္ကာလ (Archean Eon) သည္ ေလ့လာစရာ ေက်ာက္နမူနာမ်ား စတင္က်န္ရစ္သည့္ ဘူမိကာလျဖစ္ၿပီး ဆဲလ္တစ္ခုတည္းဇီဝမ်ား လံုဝဥႆံု ႀကီးစိုးေသာ ေခတ္ကာလ ျဖစ္သည္။ ဆဲလ္မ်ားမွာ ဘတ္တီးရီးယားကဲ့သို႔ အ႐ြယ္ေသးငယ္ ႐ိုး႐ွင္းေသာ ဆဲလ္မ်ားျဖစ္သည္။ ေနေရာင္သံုး အစာခ်က္သည့္ ဘတ္တီးရီးယားမွ လႊတ္ထုတ္ေသာ ေအာက္ဆီဂ်င္ေၾကာင့္ ကမာၻ႕ေလထုႏွင့္ ေရထုသို႔ ေအာက္ဆီဂ်င္ ပထမဆံုး ပ်ံ႕ႏွံ႔လာေသာ ေခတ္လည္းျဖစ္သည္။ ထိုကာလအတြင္း လိပ္သည္းေက်ာက္ထုထည္ႀကီးမ်ား စတင္ေပၚေပါက္လာခဲ့ၿပီး ေခတ္သစ္ တိုက္သားထုမ်ား၏ မူလအစပ်ိဳးရာ ေခတ္လည္းျဖစ္သည္။

          ေ႐ွးဦးဇီဝေခတ္ (Proterozoic Eon)သည္ တတိယေခတ္ျဖစ္ၿပီး ဆဲလ္ဝတ္ဆံပါေသာ ယူကာ႐ုတ္ေခၚ ပိုမို ႐ႈပ္ေထြးႀကီးမားသည့္ ဆဲလ္မ်ား ေပၚေပါက္လာေသာေခတ္ ျဖစ္သည္။ ထိုေခတ္ ေႏွာင္းပိုင္းတြင္ ဆဲလ္မ်ားစြာႏွင့္ ဖြဲ႕စည္းထားေသာ ဗဟုဆဲလ္ဇီဝမ်ား ေပၚထြန္းလာခဲ့သည္။ ၎တြင္ ပထမဆံုး အယ္လေဂ်း (ပင္လယ္ေရေမွာ္) ကိုလိုနီမ်ား ႏွင့္ ပထမဆံုး သတၱဝါမ်ား ပါဝင္ၾကသည္။ ဤေခတ္အတြင္း ၿဂိဳဟ္၏သမိုင္းေၾကာင္းတြင္ အဆိုးဝါးဆံုး ေရခဲေခတ္ကို ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရသည္။

          ထင္႐ွားေသာ ဇီဝေခတ္ (Phanerozoic Eon) သည္ စတုတၳေခတ္ျဖစ္ၿပီး ဗဟုဆဲလ္ဇီဝ မ်ားစြာ ထြန္းကားလာေသာ ေခတ္ျဖစ္သျဖင့္ သက္႐ွိအေထာက္အထား ႐ုပ္ႂကြင္းမ်ားမွာ ယခင္ ေခတ္ ေက်ာက္လႊာမ်ားထက္ မ်ားစြာ ထင္႐ွားလာၿပီျဖစ္သည္။ ဘူမိေဗဒပညာ႐ွင္တို႔က ၎ေခတ္ကို သက္ဦးကပ္ (Paleozoic Era)၊ သက္လယ္ကပ္ (Mesozoic Era)၊ သက္ေႏွာင္းကပ္ (Cenozoic Era) ဟု ကပ္သံုးကပ္ခြဲျခားထားျပန္သည္။ သက္ဦးကပ္ကို ယုဂ္ (Period) ငါးခု ပိုင္းျခားထားသည္။ ကန္ဘရီယန္ယုဂ္ (Cambrian) သည္ အခြံပါေသာ သတၱဝါမ်ား စတင္ေပၚေပါက္ေသာ ေခတ္ျဖစ္သည္။ ၎ေနာက္လိုက္သည့္ ေအာ္ဒိုဗစ္႐ွီယန္ (Ordovician) ႏွင့္ ဆိုင္ေလာ္ရီယန္ယုဂ္ (Silurian) ယုဂ္တို႔သည္ ယေန႔ေခတ္ သမုဒၵရာ ေဂဟစနစ္မ်ား၏ အုတ္ျမစ္အေျခခံမ်ား ျဖစ္တည္ရာ ကာလျဖစ္သည္။ ေအာ္ဒိုဗစ္႐ွီယန္ယုဂ္တြင္ ငါး၏ ေ႐ွးဦးမ်ိဳးႏြယ္မ်ား ေပၚေပါက္ လာခဲ့သည္။ ဆိုင္ေလာ္ရီယန္ယုဂ္တြင္ သတၱဝါမ်ား ကုန္းေျမသို႔ နယ္ခ်ဲ႕ထြင္ေၾကာင္း ခိုင္မာေသာ အေထာက္အထားမ်ား ေတြ႕႐ွိရသည္။ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ငါးမန္းပါဝင္ေသာ အ႐ိုးႏုငါးမ်ားသည္ ယခုယုဂ္တြင္ ေပၚေပါက္လာၾကသည္။

          ဒီဗုိနီယန္ယုဂ္ (Devonian) သည္ ငါးမ်ိဳးႏြယ္မ်ား ႀကီးစိုးေသာ ယုဂ္ျဖစ္ၿပီး ေရငန္မွ ေရခ်ိဳသို႔ ေဂဟစနစ္မ်ား အေျခခိုင္မာလာခဲ့သည္။ ကုန္းေနေရေန သတၱဝါတို႔သည္ ဤယုဂ္တြင္ စတင္ျဖစ္တည္စ ျပဳေနၿပီျဖစ္သည္။ အခန္း (၁ဝ) တြင္ ေဖာ္ျပထားသည့္ ကာဗြန္နီဖားရပ္စ္ ယုဂ္သည္ အင္းဆက္မ်ား ၏ ေခတ္ျဖစ္သည္။ ေရမႊာအိမ္ ပါၿပီး အခြံမာဥ ဥေသာ တြားသြားသတၱဝါ ေ႐ွ႕ေျပးမ်ား ကိုလည္း ေတြ႕ရႏိုင္သည္။ ကုန္းေျမ အႏွံ႕အျပားကို ေရလႊမ္းခဲ့ၿပီး ႏြံေတာမ်ားျဖင့္ စည္ပင္ေသာ ကာလျဖစ္သည္။ ပါမီယန္ယုဂ္ (Permian) တြင္ ကုန္းေျမ ေခါင္ေခါင္တြင္ ႐ွင္သန္ႏိုင္ေသာ တြားသြားသတၱဝါမ်ားသည္ ျမစ္ေခ်ာင္းကမ္းပါး ေဒသကို ေက်ာ္လြန္လ်က္ ကုန္းတြင္းဖက္သို႔ နယ္ခ်ဲ႕ထြင္ႏိုင္လာသည့္ အေလ်ာက္ စည္ပင္ပြားမ်ားလာခဲ့သည္။ ေျခတိုေသာ တြားသြားသတၱဝါမ်ားသည္ ခႏၶာကိုယ္ ေအာက္တြင္ ေျခတံ႐ွည္ပါေသာ တြားသြားသတၱဝါမ်ား - သီရပ္ဆစ္(Therapsid) ကို ဆင့္ကဲေပၚေပါက္ေစခဲ့သည္။ ပါမီယန္ယုဂ္ အကုန္တြင္ သမုိင္းတြင္ အႀကီးမားဆံုး ဧရာမ မ်ိဳးျပဳန္းမႈႀကီး ျဖစ္ေပၚခဲ့သည္။ သက္႐ွိမ်ိဳးစိတ္မ်ားစြာမွာ ဤမ်ိဳးတုံးမႈတြင္ ပါဝင္သြားခဲ့သည္။

          ထ႐ိုင္ယဆစ္ယုဂ္ (Triassic) တြင္ ျပန္လည္ထူေထာင္လာေသာ ကုန္းေဂဟစနစ္မ်ားတြင္ အဓိကပါဝင္သူမ်ားမွာ တြားသြားသတၱဝါမ်ားပင္ ျဖစ္ၾကသည္။ သီရပ္ဆစ္ တြားသြားသတၱဝါမ်ားမွ အေမြးပါေသာ ဆိုင္ႏိုဒြန္႔ (Cynodont)မ်ား ေပၚေပါက္လာသည္။ ၎တို႔သည္ ေနာက္ေပၚေပါက္လာမည့္ ႏို႔တိုက္သတၱဝါ၏ ေ႐ွ႕ေျပးမ်ိဳးႏြယ္မ်ားျဖစ္သည္။ အျခား တြားသြားသတၱဝါတို႔၏ ေျပာင္းလဲမႈ လမ္းေၾကာင္းကမူ သီရပ္ဆစ္တို႔ႏွင့္ မတူ။ တင္ပါးဆံု အ႐ိုးတည္ေဆာက္ပံု ေျပာင္းလဲလာၿပီး ေနာက္ေျခေထာက္ျဖင့္သာ လမ္းေလွ်ာက္သည့္ အာခိုေဆာမ်ား ဆင့္ကဲေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ ၎တို႔သည္ ဒိုင္ႏိုေဆာႏွင့္ ငွက္မ်ား၏ ဘိုးေဘးမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ ယေန႔ေခတ္ ငွက္မ်ား ေနာက္ေျချဖင့္ လမ္းေလွ်ာက္ၿပီး ေ႐ွ႕ေျချဖင့္ ပ်ံသန္းသည့္ ကိုယ္ဟန္မွာ ဤအာခိုေဆာ တြင္ အစျပဳခဲ့သည္ဟု ဆိုရမည္။

          ဂ်ဴရပ္ဆစ္ယုဂ္ (Jurassic) တြင္ အာခိုေဆာမ်ားမွ ဒိုင္ႏိုေဆာႏွင့္ အျခားဆက္ႏြယ္ေသာ တြားသြားသတၱဝါမ်ိဳးႏြယ္မ်ား ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ ၎တို႔အနက္ တယ္႐ိုေဆာမ်ားသည္ ပ်ံသန္းႏိုင္ေသာ အေရပါးေတာင္ပံမ်ား ေပၚေပါက္လာခဲ့သလို ေရယက္မ်ားေပၚေပါက္လာၿပီး ပင္လယ္ကို နယ္ခ်ဲ႕ေသာ ေရေနတြားသြားသတၱဝါ သားရဲမ်ားကို ေတြ႕ရႏိုင္သည္။ ငွက္မ်ာသည္ ဂ်ဴရပ္ဆစ္ယုဂ္တြင္ ေပၚေပါက္လာၾကသည္။ ခရီေတး႐ွပ္ယုဂ္ (Cretaceous) သည္ ထို တြားသြားသတၱဝါမ်ား ကမာၻကို ႀကီးစိုးထားေသာ ေခတ္ျဖစ္သည္။ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားသည္ ႂကြက္အ႐ြယ္သာ ႐ွိၿပီး သားရဲႀကီးမ်ား အိပ္စက္ေသာ ညဖက္မွ အစာ႐ွာတတ္ၾကသည္။ ယေန႔ေခတ္ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားစြာသည္ ညဖက္ အစာ႐ွာသည့္ ဓေလ့႐ွိဆဲျဖစ္ရသည့္ အေၾကာင္းရင္းခံျဖစ္သည္။ ဒိုင္ႏိုေဆာႏွင့္ အျခား သားရဲႀကီးမ်ားသည္ ဤယုဂ္အကုန္ပိုင္းတြင္ က်ဆံုးစ ျပဳလာၿပီျဖစ္သည္။ ခရီေတး႐ွတ္ယုဂ္သည္ ႀကီးမားေသာ ဥကၠာခဲတစ္ခု မက္ဆီကိုေဒသကို က်ေရာက္ခဲ့မႈျဖင့္ အဆံုးသတ္ခဲ့သည္။

          ပေလယိုဂ်င္းန္ယုဂ္ (Paleogene) သည္ ငွက္ႏွင့္ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ား၏ ေခတ္ျဖစ္သည္။ ငွက္မ်ားတြင္ အသားစား ငွက္ဘီလူးႀကီးမ်ား (Terror Birds) မွာထင္႐ွားသည္။ ႏို႔တိုက္သတၱဝါ မ်ိဳးႏြယ္မ်ားစြာလည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ အေစာပိုင္း ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားသည္ ဥဥ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ား ျဖစ္သည္။ ေနာင္အခါ အေကာင္လိုက္ ေမြးၿပီး သားပိုက္အိတ္တြင္ ႀကီးေစေသာ သားပိုက္ႏို႔တိုက္သတၱဝါ (Marsupials) မ်ား ေပၚေပါက္လာသည္။ ကၽြႏ္ုပ္တို႔လူ ပါဝင္ေသာ ႏို႔တိုက္သတၱဝါမ်ားမွာ သေႏၶသားကို မိခင္၏ သားအိမ္တြင္ အဆံုးထိ ဖြံ႕ၿဖိဳးေစေသာ အခ်င္းပါ ႏို႔တိုက္သတၱဝါ (Placental Mammals)မ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္သန္း ၄ဝခန္႔ ပေလယိုဂ်င္းယုဂ္အတြင္း ရာသီဥတု ေျခာက္ေသြ႕စျပဳလာၿပီး ပထမဆံုး ျမက္ခင္းလြင္ျပင္မ်ား ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ မာေၾကာေသာ ျမက္ကို စားႏိုင္ရန္ ႏို႔တိုက္သတၱဝါတို႔ ဆင့္ကဲေျပာင္းလဲခဲ့ရာမွ စားၿမံဳ႕ျပန္ျခင္းဓေလ့ ျဖစ္ထြန္းခဲ့သည္။

          နီယိုဂ်င္းန္ယုဂ္ (Neogene) တြင္ ေ႐ွးဦးပ႐ိုင္းမိတ္မ်ားမွ ဟိုမီနစ္ (Hominids) ေခၚ လူတူပ႐ိုင္းမိတ္မ်ား ဆင့္ကဲေပၚေပါက္လာခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။ ဆာဟာရေဒသသည္ ရာသီဥတု ေျခာက္ေသြ႕မႈေၾကာင့္ သဲကႏၲာရ အသြင္ေျပာင္းလဲၿပီး ၾကမ္းတမ္းပူျပင္းေသာ ပတ္ဝန္းက်င္တြင္ ႐ွင္သန္ရန္ ဟိုမီနစ္မ်ားအနက္မွ ဥာဏ္ပိုထက္ေသာ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ လူသားမ်ား မ်ိဳးကြဲထြက္လာခဲ့သည္။ လူသားသည္ မီးကို ကိုင္တြယ္တတ္လာသည္။ စိတ္ကူးဥာဏ္ကြန္႔ႏိုင္ေလာက္ေအာင္ ဦးေႏွာက္ဖြံ႕ၿဖိဳးလာၿပီျဖစ္၍ အႏုပညာ ဖန္တီးတတ္လာသည္။ ဘာသာတရားႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈမ်ား ဆင့္ကဲေပၚထြန္းလာခဲ့သည္။ စိုက္ပ်ိဳးေရးႏွင့္ ေမြးျမဴေရးကိုပါ ပိုင္ႏိုင္လာေသာ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္ တစ္ေသာင္းခဲ့အခ်ိန္တြင္ လူ႔ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ သမိုင္းဝင္ေခတ္ အစပ်ိဳးၿပီျဖစ္ၿပီး ကၽြႏ္ုပ္တို႔၏ ကမာၻၿဂိဳဟ္၏ သဘာဝသမိုင္းေၾကာင္း ေလ့လာမႈ ခရီးစဥ္ကို အဆံုးသတ္မည္ျဖစ္သည္။

          ကမာၻ၏ သဘာဝသမိုင္းကို ကာလမ်ားအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ကာလမ်ားကို ကပ္မ်ားအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ ကပ္မ်ားကို ယုဂ္မ်ားအျဖစ္ လည္းေကာင္း ပိုင္းျခားထားၿပီး ၎ယုဂ္မ်ားအတြက္ အဏုယုဂ္ (Epoch) မ်ား၊ ေခတ္ (Age) မ်ား အဆင့္ဆင့္ ပိုင္းျခားျပ ထားေသးသည္။ ေအာက္တြင္ ၎ ပိုင္းျခားမႈတို႔ကို ဂဏန္း ပမာဏႏွင့္ ဇယားျပဳစု ေဖာ္ျပေပးထားသည္။ အဏုယုဂ္တို႔ကိုမူ မ်ားျပားလွ၍ ထည့္သြင္း မေဖာ္ျပအပ္ေတာ့ပါ။ ကာလ၊ ကပ္၊ ႏွင့္ ယုဂ္တို႔ကိုမူ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဘူမိေျမလႊာ ေကာ္မ႐ွင္ (International Commision on Statigraphy – ICS) ၏ သတ္မွတ္ခ်က္မ်ားအရ ေအာက္ပါအတိုင္း စုစည္း တင္ျပအပ္ပါသည္။





ဘူမိသမိုင္းကာလမ်ား အတိတ္မွ ပစၥဳပၸန္သို႔ (အညႊန္း- လခသန=လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္)

ေဟဒီယန္ကာလ (လခသန ၄.၆-၃.၈ ဘီလီယံ)



အာခီယန္ကာလ (လခသန ၃.၈-၂.၅ ဘီလီယံ)

---အာခီယန္ အႀကိဳကပ္

---အာခီယန္ ကာလဦး

---အာခီယန္ ကာလလယ္

---အာခီယန္ ကာလေႏွာင္း



ေ႐ွးဦးဇီဝေခတ္ (လခသန ၂.၅ဘီလီယံ-၅၄၂သန္း)

---ေ႐ွးဦးဇီဝေခတ္ဦး

---ေ႐ွးဦးဇီဝေခတ္လယ္

---ေ႐ွးဦးဇီဝေခတ္ေႏွာင္း



ထင္႐ွားေသာဇီဝေခတ္ (လခသန ၅၄၂သန္း-ယေန႔အထိ)

---သက္ဦးကပ္

------ကန္ဘရီယန္ယုဂ္ (လခသန ၅၄၂သန္း-၄၈၈သန္း)

------ေအာ္ဒိုဗစ္႐ွီယန္ယုဂ္ (လခသန ၄၈၈သန္း- ၄၄၄သန္း)

------ဆိုင္ေလာ္ရီယန္ယုဂ္ (လခသန ၄၄၄သန္း- ၄၁၆သန္း)

------ဒီဗိုနီယန္ယုဂ္ (လခသန ၄၁၆သန္း- ၃၅၉သန္း)

------ ကာဗြန္နီဖားရပ္စ္ယုဂ္ (လခသန ၃၅၉သန္း-၂၉၉သန္း)

------ပါမီယန္ယုဂ္ (လခသန ၂၉၉သန္း- ၂၅၂သန္း)

---သက္လယ္ကပ္

------ထ႐ိုင္ယဆစ္ယုဂ္ (လခသန ၂၅၂သန္း- သန္း၂ဝဝ)

------ဂ်ဴရပ္ဆစ္ယုဂ္ (လခသန သန္း၂ဝဝ-၁၄၆သန္း)

------ခရီေတး႐ွတ္ယုဂ္ (လခသန ၁၄၆သန္း- ၆၅.၅သန္း)

---သက္ေႏွာင္းကပ္

------ပေလယိုဂ်င္းန္ယုဂ္ (လခသန ၆၅.၅သန္း-၂၃သန္း)

------နီယိုဂ်င္းန္ယုဂ္ (လခသန ၂၃သန္း- ယေန႔ထိ)



(Kyaw Zwar Lynn)

ေသြးခဲစနစ္ (Clotting System)၏ ဆင့္ကဲေပၚေပါက္ပံု

နိဒါန္း

           ကၽြႏ္ုပ္တို႔လူသား၏ ေသြးေၾကာမ်ားသည္ ခႏၶာကိုယ္အတြက္ အစာႏွင့္ ေအာက္ဆီဂ်င္မ်ား ျဖန္႔ျဖဴးလ်က္႐ွိေနၿပီး၊ အညစ္အေၾကးမ်ား စြန္႔ပစ္ေပး ေနသည္။ ေဟာ္မုန္းႏွင့္ အျခား ဓာတ္ပစၥည္းမ်ားကို အဂၤါတစ္ခုမွ တစ္ခုသို႔ ပို႔ေဆာင္ေပးေနသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ေကာင္းမြန္ေသာ ေသြးလည္ပတ္မႈ ႐ွိရန္ အလြန္အမင္း အေရးႀကီးသည္။ ေသြးေၾကာစနစ္သည္ ေသြးကို ေသြးေၾကာအျပင္ မထြက္ေစရန္၊ ေသြးကို အရည္ အေျခအေနတြင္ ႐ွိေစရန္၊ ေသြးေၾကာပိတ္ျခင္း မျဖစ္ေစရန္ ထိန္းသိမ္းထားသည့္ စနစ္ တစ္ခု႐ွိသည္။ ၎သည္ ေသြးခဲစနစ္ (Clotting System) ျဖစ္သည္။ ေသြးေၾကာေပါက္ သြားခဲ့လွ်င္ ေသြးဥမႊား (Platelet)မ်ားက ေပါက္သည့္ေနရာတြင္ ကပ္တြယ္လ်က္ ယာယီအေပါက္ဖာေပးသည္။ ထုိ႔ေနာက္ ေသြးထဲမွ ပ႐ိုတင္းတစ္မ်ိဳးျဖင့္ ဆဲလ္မ်ားကို ခ်ည္ေႏွာင္ လိုက္ျခင္းျဖင့္ ေသြးခဲကုိျဖစ္ေစသည္။ ထိုအခါတြင္မူ ေသြးေၾကာေပါက္သည္ ေကာင္းမြန္စြာ ဖာေထးၿပီးျဖစ္သည္။

ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ

နိဒါန္း

           ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ (Evolutionary Medicine)သည္ က်န္းမာေရးႏွင့္ ေရာဂါမ်ားအေၾကာင္း နားလည္သိ႐ွိရန္ ေခတ္သစ္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ သီအိုရီကို အသံုးခ်သည့္ပညာရပ္ျဖစ္သည္။ ၎သည္ ယေန႔ေခတ္ ေဆးပညာႏွင့္ အထူးသျဖင့္ ေခတ္မွီေဆးပညာ သင္ၾကားမႈ၏ တရားေသဆန္ေသာ အျမင္ႏွင့္ ႐ွင္းလင္းခ်က္မ်ားကို ျဖည့္စြက္ကူညီသည့္ သိပၸံနည္းက် ခ်ဥ္းကပ္နည္း တစ္မ်ိဳးျဖစ္သည္။ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ဆိုင္ရာ ေဆးပညာ သုေတသီတို႔က ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ ဇီဝေဗဒသည္ ေဆးေက်ာင္းမ်ား၌ သင္ႏိုင္ေသာ ေခါင္းစဥ္တစ္ရပ္သာမက၊ သင္ဖို႔လိုအပ္ေသာ အေျခခံ ေဆးသိပၸံအသိပညာျဖစ္သည္ဟု ဆိုၾကသည္။
ေဆးပညာႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာ ဇီဝသက္႐ွိ၏ ဆီေလ်ာ္ေအာင္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈမ်ားမွာ-

မ်ိဳးစိတ္တြင္း ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ (Microevolution) ႏွင့္ မ်ိဳးစိတ္လြန္ ဆင့္ကဲျဖစ္စဥ္ (Macroevolution)

ေမာ္လီက်ဴးအဆင့္ ဗီဇပညာ မိတ္ဆက္

        ဇီဝသက္႐ွိသည္ အေျခခံယူနစ္မ်ား အျဖစ္ ဆဲလ္ (Cell) ဟုေခၚေသာ ႐ႈပ္ေထြးလွသည့္ ဇီဝေမာ္လီက်ဴးမ်ားႏွင့္ ေပါင္းစပ္ထားသည့္ အဆီပူေပါင္းေလးမ်ားျဖစ္သည္။ ဇီဝေမာ္လီက်ဴးတစ္ခုစီ ႏွင့္ အဆီေမာ္လီက်ဴး တစ္ခုစီ သည္ သက္မဲ့ ေမာ္လီက်ဴးမ်ားျဖစ္သည္။ ၎တို႔ ေပါင္းစပ္တည္႐ွိေသာ ဆဲလ္ဟူေသာ အေျခအေနတြင္သာ သက္႐ွိသေဘာ ကိန္းေအာင္းလ်က္႐ွိသည္။ သက္႐ွိသဘာဝဆိုသည္မွာ ျဖစ္ျခင္းပ်က္ျခင္း ဇီဝကမၼျဖစ္စဥ္႐ွိေနျခင္း ႏွင့္ မ်ိဳးပြားႏိုင္စြမ္း႐ွိျခင္းတို႔ ျဖစ္သည္။ ဤအဆီပူေပါင္းေလး ေပါက္မသြားေအာင္ အဆီေမာ္လီက်ဴး အသစ္မ်ားကို ဇီဝေမာ္လီက်ဴးမ်ားက ဓာတ္ကူေမာ္လီက်ဴးအေနျဖင့္ ေဆာင္႐ြက္ၿပီး ထုတ္လုပ္ေပးရသည္။ ဓာတ္ကူ ဇီဝေမာ္လီက်ဴး အမ်ားစုမွာ အမီႏိုအက္ဆစ္မ်ားကို ဆက္တန္း႐ွည္ တြဲဆက္ထားေသာ ပ႐ိုတင္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ပ႐ိုတင္းအခ်ိဳ႕သည္ အဆီထုတ္လုပ္မႈအျပင္ အျခား ဓာတ္ကူလုပ္ငန္း အသီးသီး႐ွိၾကသည္။